کیفیت زندگی بازماندگان بزرگسال سرطان (QLACS، اویس و همکاران، ۴۷ پرسش)

۴۷

سنجه علمی

۱۲

دقیقه

۱۹۸٬۰۰۰

تومان

ورود و شروع کاوش درون

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

مقدمه

پایان درمان سرطان، پایان این تجربه نیست. بسیاری از بازماندگان سال‌ها پس از درمان، با خستگی، درد، نگرانی از بازگشت بیماری، تغییر ظاهر یا فشار مالی روبه‌رو هستند؛ و بسیاری هم از تغییرهای مثبتی مانند قدردانی بیشتر از زندگی سخن می‌گویند. این پرسش‌نامه کمک می‌کند ببینید زندگی پس از سرطان، در این یک ماه، برای شما چگونه گذشته است.

معرفی آزمون

این ابزار «پرسش‌نامهٔ کیفیت زندگی بازماندگان بزرگسال سرطان» (QLACS) است که نانسی اویس، کوین اسمیت، سارا مک‌گرو، روبرتا اسمیت، والری پترونیس و چارلز کارور در سال ۲۰۰۵ در مجلهٔ Quality of Life Research منتشر کردند. سازندگان ابتدا با ۵۹ بازماندهٔ سرطان مصاحبهٔ عمیق کردند و سپس پرسش‌ها را روی ۲۴۲ بازمانده آزمودند. ابزار در اصل برای کسانی ساخته شد که پنج سال یا بیشتر از تشخیصشان گذشته، اما اکنون برای بازماندگان کوتاه‌مدت‌تر هم به کار می‌رود. متن پرسش‌ها و کلید حوزه‌ها از نسخهٔ بازنشرشدهٔ پرسش‌نامه و ساختار نمره‌های خلاصه از اعتباریابی اسپانیایی (اسکوبار و همکاران، ۲۰۱۵) گرفته شده است.

در پژوهش اصلی، همسانی درونی هر حوزه ۰٫۷۲ یا بیشتر بود و حوزه‌های عمومی با ابزارهای مرجع کیفیت زندگی همبستگی بالایی داشتند. در اعتباریابی اسپانیایی روی بازماندگان سرطان پستان، پروستات و روده، نمرهٔ خلاصهٔ عمومی با بخش سلامت روانی پرسش‌نامهٔ SF-36 همبستگی منفی قوی داشت. مشخصات و یافته‌های مقالهٔ اصلی اویس و همکاران بر پایهٔ خلاصهٔ منتشرشدهٔ آن آمده است.

هدف و سنجش

هدف، تصویری چندبعدی از کیفیت زندگی پس از سرطان است: دشواری‌های زندگی روزمره، دغدغه‌هایی که مشخصاً از سرطان می‌آیند، و تغییرهای مثبتی که ممکن است از این تجربه برآمده باشند. این تصویر می‌تواند پایهٔ گفت‌وگو با پزشک، روان‌شناس یا خانواده باشد.

افزون بر این، پرسش‌نامه کمک می‌کند دشواری‌هایی را که شاید کمتر درباره‌شان سخن گفته‌اید، مانند مشکلات حافظه، تغییرهای جنسی یا فشار مالی، ببینید و نام ببرید. نام بردن از یک دشواری، اغلب نخستین گام برای پیدا کردن کمک مناسب است.

ساختار و نمره‌گذاری

۴۷ پرسش در ۱۲ حوزه‌اند. هفت حوزهٔ عمومی، هر کدام چهار پرسش: احساس‌های منفی (۷، ۹، ۱۹، ۲۴)، احساس‌های مثبت (۶، ۸، ۲۲، ۲۸)، مشکلات شناختی (۲، ۳، ۴، ۲۳)، مشکلات جنسی (۱۰، ۱۲، ۱۶، ۲۶)، درد (۱۳، ۱۷، ۲۱، ۲۷)، خستگی (۱، ۵، ۱۱، ۱۴) و دوری از جمع (۱۵، ۱۸، ۲۰، ۲۵). چهار حوزهٔ ویژهٔ سرطان: ظاهر (۳۳، ۳۵، ۳۸، ۴۴)، مالی (۳۰، ۳۷، ۴۳، ۴۵)، بازگشت بیماری (۳۶، ۳۹، ۴۶، ۴۷) و خانواده (۳۱، ۳۴، ۴۲). و حوزهٔ فایده‌ها (۲۹، ۳۲، ۴۰، ۴۱).

گزارش سه نمره دارد. «دشواری‌های کیفیت زندگی عمومی» جمع ۲۸ پرسش نخست است (۲۸ تا ۱۹۶)؛ چهار پرسش احساس مثبت و پرسش ۱ وارونه نمره می‌گیرند. «دغدغه‌های ویژهٔ سرطان» از ۱۵ پرسش چهار حوزهٔ ویژه به دست می‌آید: جمع سه حوزهٔ چهارپرسشی به‌اضافهٔ جمع حوزهٔ سه‌پرسشی خانواده ضرب در ۱٫۳۳، همان‌گونه که در نسخهٔ اصلی آمده است (۱۶ تا ۱۱۲؛ نمره ممکن است اعشار داشته باشد). «فایده‌های تجربهٔ سرطان» جمع چهار پرسش است (۴ تا ۲۸). در دو نمرهٔ نخست، عدد بیشتر یعنی دشواری بیشتر؛ در سومی، فایدهٔ بیشتر. نمرهٔ کل وجود ندارد.

برای چه کسی مناسب است؟

برای بزرگسالانی که درمان سرطان را به پایان رسانده‌اند یا در مرحلهٔ پیگیری‌اند، صرف‌نظر از نوع سرطان. برای کسانی که اکنون در میانهٔ شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی‌اند، ابزارهای ویژهٔ دوران درمان مناسب‌ترند.

اگر در حال حاضر نشانه‌های تازه‌ای دارید یا منتظر نتیجهٔ آزمایش‌های پیگیری هستید، ممکن است پاسخ‌هایتان بیشتر تحت تأثیر نگرانی همین روزها باشد؛ می‌توانید پرسش‌نامه را پس از مشخص شدن نتیجه تکمیل کنید.

در چه موقعیت‌هایی به کار می‌آید؟

این پرسش‌نامه در چند موقعیت سودمند است:

پیش از معاینهٔ پیگیری، برای آماده کردن پرسش‌هاهنگام بازگشت به کار یا تحصیل پس از درمانوقتی خستگی، درد یا نگرانی پس از درمان ادامه یافته استبرای روان‌شناسان و مددکاران فعال در حوزهٔ سرطانبرای گروه‌های حمایتی بازماندگان، به‌عنوان آغاز گفت‌وگوبرای پیگیری تغییر کیفیت زندگی در طول سال‌هابرای خانواده‌هایی که می‌خواهند نیازهای بازمانده را بهتر بفهمند

در همهٔ این موقعیت‌ها، نتیجه آغاز گفت‌وگوست، نه تشخیص.

کاربرد در درمان، مشاوره و زندگی روزمره

در مراکز درمان سرطان، نتیجه‌ها می‌توانند به شناسایی بازماندگانی کمک کنند که به خدمات روان‌شناسی، توان‌بخشی، درمان درد یا حمایت مالی نیاز دارند؛ همیشه با رضایت آگاهانه. این ابزار برای تصمیم‌های استخدامی یا بیمه‌ای مناسب نیست.

تفسیر کاربردی

مرز سطح‌ها بر پایهٔ گزینهٔ میانی مقیاس پاسخ («تقریباً نیمی از مواقع») گذاشته شده است، نه بر پایهٔ هنجار ایرانی یا برش بالینی. در بخش عمومی، ۲۸ تا ۱۱۲ یعنی دشواری‌ها به‌طور میانگین حداکثر نیمی از مواقع و ۱۱۳ تا ۱۹۶ یعنی بیشتر از آن؛ در بخش ویژهٔ سرطان، ۱۶ تا ۶۴ سطح کمتر و بیشتر از ۶۴ سطح بیشتر است (نمرهٔ ۶۴، یعنی پاسخ میانی به همهٔ پرسش‌ها، در سطح کمتر قرار می‌گیرد)؛ و در فایده‌ها، ۱۶ و ۱۷. سه نمره را کنار هم بخوانید و حوزه‌هایی را که پاسخ‌های «اغلب» یا بیشتر داشته‌اند، جداگانه ببینید.

نمره‌های بالا در یک حوزهٔ خاص، حتی با نمرهٔ کلی کم، ارزش توجه دارند. برای نمونه، کسی ممکن است در بخش عمومی نمرهٔ کمی داشته باشد اما در حوزهٔ خستگی، دشواری زیادی را گزارش کند. گزارش هر سطح، حوزه‌ها و شمارهٔ پرسش‌های آن‌ها را نام می‌برد تا بتوانید پاسخ‌های خود را دقیق‌تر ببینید.

محدودیت‌ها

نسخهٔ فارسی به‌طور جداگانه اعتباریابی نشده و هنجار ایرانی در دسترس نیست. نمرهٔ بخش ویژهٔ سرطان، مانند نسخهٔ اصلی، حوزهٔ سه‌پرسشی خانواده را در ۱٫۳۳ ضرب می‌کند؛ برای همین ممکن است عدد اعشاری باشد. پرسش‌های جنسی در اعتباریابی اسپانیایی با بقیهٔ بخش عمومی کاملاً هم‌سو نبودند. برخی پرسش‌ها، مانند ریزش مو، برای همهٔ درمان‌ها صدق نمی‌کنند. این ابزار وضعیت بیماری را نمی‌سنجد و جای معاینهٔ پزشکی را نمی‌گیرد.

پاسخ‌ها به چهار هفتهٔ گذشته مربوط‌اند و ممکن است تحت تأثیر رویدادهای اخیر، مانند نزدیک بودن معاینهٔ پیگیری یا بیماری یکی از نزدیکان، باشند.

ترکیب با سایر ابزارها

برای تصویر کامل‌تر، می‌توان آن را کنار ابزارهای غربالگری اضطراب و افسردگی، پرسش‌نامه‌های خستگی یا ترس از بازگشت سرطان به کار برد.

در مشاوره، نتیجهٔ این پرسش‌نامه می‌تواند به انتخاب مداخلهٔ مناسب کمک کند؛ مثلاً ورزش تدریجی برای خستگی، درمان شناختی‌رفتاری برای ترس از بازگشت یا ارجاع به مددکار اجتماعی برای مشکلات مالی.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

زمان‌بندی تکرار

تکرار پرسش‌نامه هر شش ماه تا یک سال، یا پس از تغییر مهم در سلامت یا زندگی، می‌تواند روند کیفیت زندگی را نشان دهد. در اعتباریابی اسپانیایی، پایایی بازآزمایی نمرهٔ عمومی ۰٫۸۸ و نمرهٔ ویژهٔ سرطان ۰٫۸۲ گزارش شد.

ملاحظات فرهنگی و حریم خصوصی

در فرهنگ ایرانی، سرطان گاهی با ترس، پنهان‌کاری یا واژه‌هایی مانند «آن بیماری» همراه است و بیان دشواری‌های جنسی، مالی یا روانی دشوار است. پاسخ‌های شما محرمانه‌اند. باورهای دینی و حمایت خانواده نیز برای بسیاری منبع آرامش و معنا هستند.

سالم ماندن پس از سرطان در ایران، گاهی با هزینه‌های سنگین دارو و پیگیری همراه است؛ گزارش‌ها به منابع حمایتی مانند مددکاری بیمارستان و خیریه‌ها هم اشاره می‌کنند.

سؤالات متداول

آیا این پرسش‌نامه برای همهٔ انواع سرطان مناسب است؟

بله؛ پرسش‌ها برای انواع گوناگون سرطان طراحی شده‌اند.

آیا نمرهٔ بالا یعنی سرطان برگشته است؟

خیر؛ این ابزار کیفیت زندگی را می‌سنجد، نه وضعیت بیماری.

چرا پرسش‌های جنسی دارد؟

چون زندگی جنسی بخش مهمی از کیفیت زندگی است و پس از سرطان اغلب تغییر می‌کند.

چرا نمرهٔ کل ندارد؟

چون سه بخش جهت‌ها و مفهوم‌های متفاوتی دارند.

اگر جمله‌ای دربارهٔ من صدق نکند، مثلاً ریزش مو، چه کنم؟

«هرگز» را انتخاب کنید.

چند وقت پس از درمان می‌توانم آن را تکمیل کنم؟

پس از پایان درمان اصلی، در هر زمان.

آیا نسخهٔ فارسی معتبر است؟

ترجمهٔ اولیه است و اعتباریابی جداگانه نشده؛ نتیجه را راهنمایی اولیه بدانید.

آیا نتیجه را باید به پزشک نشان دهم؟

پیشنهاد می‌شود، به‌ویژه اگر در حوزه‌ای پاسخ‌های «اغلب» یا بیشتر داده‌اید.

سلب مسئولیت

این گزارش برای خودشناسی است و تشخیص پزشکی یا روان‌شناختی نیست. نشانه‌های جسمی تازه یا نگران‌کننده را بی‌درنگ با پزشک معالج در میان بگذارید. در شرایط اضطراری با ۱۱۵ و برای مشاورهٔ رایگان با ۱۴۸۰ تماس بگیرید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی