رایگان

شاخص بهزیستی سازمان جهانی بهداشت (WHO-5، ۵ جمله)

۵

سنجه علمی

۲

دقیقه

رایگان

ورود و شروع رایگان

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

معرفی شاخص

شاخص بهزیستی سازمان جهانی بهداشت (WHO-5 Well-Being Index) یکی از کوتاه‌ترین و پرکاربردترین ابزارهای سنجش بهزیستی روانی در جهان است. پزشکان خانواده، متخصصان دیابت و قلب، روان‌شناسان و پژوهشگران در ده‌ها کشور از آن استفاده می‌کنند تا در چند دقیقه تصویری روشن از حال روانی فرد به دست آورند.
این شاخص به جای پرسیدن از غم و نگرانی، از حس‌های خوب می‌پرسد: شادی، آرامش، انرژی، استراحت و علاقه به زندگی. همین نگاه مثبت آن را برای بسیاری از افراد خوشایندتر می‌کند و در عین حال، به‌خوبی نشان می‌دهد چه کسانی ممکن است به حمایت بیشتری نیاز داشته باشند.
گزارشی که پس از پاسخ دادن می‌خوانید، گرم و بدون قضاوت نوشته شده و برای هر سطح، پیشنهادهای عملی متناسب با همان سطح ارائه می‌کند.

دربارهٔ سازندگان و پیشینه

این شاخص حاصل کار پر بک، روان‌پزشک دانمارکی، و همکارانش در مرکز همکاری سازمان جهانی بهداشت است. ریشهٔ آن به مقیاسی بیست‌وهشت‌جمله‌ای برمی‌گردد که در یک مطالعهٔ چندمرکزی در هشت کشور اروپایی به کار رفت. ابتدا ده جملهٔ معتبرتر برگزیده شد و سپس، چون سازمان جهانی بهداشت سلامت روان را حضور بهزیستی مثبت می‌داند، فقط پنج جملهٔ مثبت نگه داشته شد. نسخهٔ پنج‌جمله‌ای در سال ۱۹۹۸ معرفی شد. در سال ۲۰۱۵، تاپ و همکاران در یک مرور نظام‌مند ۲۱۳ مطالعه را بررسی کردند و اعتبار آن را در گروه‌های بسیار متنوع تأیید کردند.

هدف شاخص

هدف این شاخص سنجش بهزیستی روانی شما در دو هفتهٔ اخیر با ۵ جمله است. نتیجه نشان می‌دهد بهزیستی شما در محدودهٔ مطلوب است، زیر مرز بهزیستی پایین قرار دارد یا در ناحیه‌ای است که احتمال افسردگی را مطرح می‌کند و ارزیابی تخصصی را ضروری می‌سازد. این شاخص تشخیص نمی‌دهد، اما راهنمای خوبی برای تصمیم دربارهٔ مراقبت از خود و کمک گرفتن است.

ساختار و نمره‌گذاری

شاخص ۵ جمله دارد و هر جمله شش گزینه دارد که از ۰ (هیچ‌وقت) تا ۵ (همیشه) نمره می‌گیرند. همهٔ جمله‌ها مثبت‌اند و هیچ جمله‌ای معکوس‌نمره نیست. نمرهٔ خام جمع ساده‌ای از پنج پاسخ است و از ۰ تا ۲۵ است. برای تبدیل به نمرهٔ درصدی، نمرهٔ خام در ۴ ضرب می‌شود و نتیجه از ۰ تا ۱۰۰ است.
بر پایهٔ برگهٔ رسمی سازمان جهانی بهداشت و مرور تاپ و همکاران، نتیجه در سه سطح گزارش می‌شود: نمرهٔ خام ۰ تا ۷ (درصد ۲۸ یا کمتر) نشانهٔ احتمال افسردگی، ۸ تا ۱۲ (درصد کمتر از ۵۰) بهزیستی پایین، و ۱۳ تا ۲۵ (درصد ۵۲ به بالا) بهزیستی در محدودهٔ مطلوب.

این شاخص برای چه کسانی است

این شاخص برای نوجوانان از دوازده سالگی به بالا و بزرگسالان در هر سنی مناسب است. برای کسانی که می‌خواهند حال روانی خود را بسنجند، کسانی که دورهٔ پرفشاری را می‌گذرانند، بیماران با بیماری‌های مزمن جسمی که می‌خواهند بهزیستی‌شان را دنبال کنند و کسانی که در حال درمان‌اند و می‌خواهند پیشرفتشان را ببینند، مفید است. اگر در بحران هستید یا فکر آسیب به خود دارید، به جای آزمون، همین حالا با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

کاربردهای نتیجه

نتیجهٔ این شاخص در موقعیت‌های گوناگونی به کار می‌آید:

آگاهی از حال روانی دو هفتهٔ اخیرتصمیم دربارهٔ نیاز به ارزیابی تخصصیگفت‌وگوی دقیق‌تر با پزشک یا روان‌شناسپیگیری اثر درمان یا تغییر سبک زندگیشناختن جنبه‌ای از بهزیستی که بیشترین نیاز را داردسنجش بهزیستی در کنار مراقبت از بیماری مزمنارزیابی بی‌نام گروهی در برنامه‌های سلامت سازمانی

در همهٔ این کاربردها، نتیجه راهنماست، نه حکم نهایی.

استفاده در مراکز سلامت و سازمان‌ها

در مراقبت‌های اولیه، پزشکان از این شاخص برای غربالگری سریع افسردگی استفاده می‌کنند، به‌ویژه در بیماران دیابتی، قلبی و سالمندان. در کلینیک‌های روان‌شناسی، برای پیگیری روند درمان به کار می‌رود. در برنامه‌های سلامت کارکنان، نتایج گروهی و بی‌نام آن به طراحی خدمات پشتیبانی کمک می‌کند. استفاده از نتیجهٔ فردی برای استخدام، ارتقا یا هر تصمیم علیه فرد نادرست و غیراخلاقی است.
در پژوهش‌های بالینی نیز این شاخص به‌عنوان یکی از پیامدهای اصلی برای سنجش اثر درمان‌ها به کار رفته است، چون کوتاه، رایگان و حساس به تغییر است.

تفسیر نتیجه

نمرهٔ بالاتر یعنی بهزیستی بیشتر. نمرهٔ خام ۷ یا کمتر نشان می‌دهد که حس‌های خوب تقریباً غایب بوده‌اند و ارزیابی تخصصی در اولین فرصت توصیه می‌شود. نمرهٔ ۸ تا ۱۲ یعنی بهزیستی زیر حد مطلوب است و یک ارزیابی کوتاه همراه با تغییرات هدفمند پیشنهاد می‌شود. نمرهٔ ۱۳ و بالاتر یعنی بهزیستی در محدودهٔ مطلوب است. به پاسخ‌های جداگانه هم نگاه کنید؛ پایین‌ترین جمله نشان می‌دهد از کجا شروع کنید.

محدودیت‌ها

این شاخص فقط دو هفتهٔ اخیر را می‌سنجد و تحت تأثیر رویدادهای تازه است. ابزار غربالگری است و تشخیص افسردگی یا هیچ اختلال دیگری را جایگزین نمی‌کند؛ برخی افراد زیر مرز افسرده نیستند و برخی بالای مرز ممکن است مشکلاتی داشته باشند که شاخص نمی‌بیند. برش‌ها از منابع بین‌المللی‌اند و هنجار ایرانی در این نسخه به کار نرفته است؛ به همین دلیل تفسیر با برچسب «هنجار جهانی» ارائه می‌شود. ترجمهٔ فارسی برای این سایت تهیه شده و نسخهٔ رسمی اعتباریابی‌شده نیست.
در این سایت، شاخص برای دوازده سال به بالا ارائه می‌شود؛ پژوهش‌ها کاربرد آن را از نه سالگی نشان داده‌اند، اما برش‌های این گزارش از پژوهش‌های بزرگسالان است. برای نوجوانان، سالمندان با مشکلات شناختی و افرادی که بیماری جسمی شدید دارند، تفسیر بهتر است همراه با متخصص انجام شود، چون خستگی و کم‌خوابی ناشی از بیماری جسمی هم می‌تواند نمره را پایین بیاورد.

ترکیب با آزمون‌های دیگر

اگر نمرهٔ شما پایین است، ارزیابی تکمیلی با ابزارهای ویژهٔ افسردگی و اضطراب، که معمولاً پزشک یا روان‌شناس انجام می‌دهد، تصویر دقیق‌تری می‌دهد. اگر نمره‌تان خوب است، ترکیب آن با سنجش‌های تاب‌آوری، استرس ادراک‌شده یا رضایت از زندگی می‌تواند جنبه‌های دیگر سلامت روان را روشن کند. در بیماران مزمن، این شاخص اغلب همراه با سنجش کیفیت زندگی به کار می‌رود.
اگر هم‌زمان مشکل خواب دارید، سنجش جداگانهٔ کیفیت خواب کمک می‌کند بفهمید پایین بودن جملهٔ چهارم از کجا می‌آید.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

تکرار شاخص

چون شاخص دو هفتهٔ اخیر را می‌سنجد، می‌توان آن را هر دو تا چهار هفته تکرار کرد. اگر در حال درمان یا تغییر سبک زندگی هستید، تکرار منظم روند بهبود را نشان می‌دهد. اگر حالتان خوب است، تکرار هر چند ماه یک بار برای پیگیری کافی است.

ملاحظات فرهنگی

در فرهنگ ایرانی، گاهی ابراز حال بد با شرم یا نگرانی از قضاوت همراه است و برخی افراد ناخودآگاه پاسخ‌ها را بهتر از واقعیت می‌دهند. لطفاً تا جای ممکن صادقانه پاسخ دهید؛ نتیجه فقط برای خود شماست. همچنین فشارهای اقتصادی و اجتماعی امروز می‌توانند بهزیستی را پایین بیاورند؛ این واقعیت را بشناسید، اما آن را دلیلی برای نگرفتن کمک ندانید.
منابع فرهنگی ما، از پیوندهای خانوادگی تا شعر و آیین‌های جمعی، می‌توانند تکیه‌گاه بهزیستی باشند.

پرسش‌های پرتکرار

این شاخص چند جمله دارد؟

شاخص ۵ جمله دارد و حدود دو دقیقه طول می‌کشد.

آیا نتیجه تشخیص افسردگی است؟

خیر. این ابزار غربالگری است و تشخیص فقط با ارزیابی تخصصی ممکن است.

نمرهٔ درصدی چطور محاسبه می‌شود؟

نمرهٔ خام، یعنی جمع پنج پاسخ، در ۴ ضرب می‌شود.

چرا فقط دو هفتهٔ اخیر؟

چون این دوره با معیارهای بالینی همخوان است و حال اخیر را بهتر از حافظهٔ دور نشان می‌دهد.

آیا کودکان هم می‌توانند پاسخ دهند؟

در این سایت، شاخص برای دوازده سال به بالا ارائه می‌شود و تفسیر نتیجهٔ کودکان بهتر است با والدین یا متخصص باشد.

اگر نمره‌ام خیلی پایین بود، چه کنم؟

در اولین فرصت با پزشک یا روان‌شناس صحبت کنید. اگر فکر آسیب به خود دارید، با ۱۲۳ یا ۱۱۵ تماس بگیرید.

پاسخ‌هایم با کسی به اشتراک گذاشته می‌شود؟

خیر. نتیجه فقط برای خود شماست.

چقدر زود می‌توانم دوباره پاسخ دهم؟

دو تا چهار هفته بعد، تا تغییر واقعی دیده شود.

یادآوری مهم

این شاخص ابزاری برای آگاهی و راهنمایی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان تخصصی نیست. اگر در بحران هستید یا فکر آسیب به خود دارید، فوراً با اورژانس اجتماعی ۱۲۳، اورژانس ۱۱۵ یا خط مشاورهٔ ۱۴۸۰ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستان بروید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی