مقیاس ریسک‌گریزی در انتخاب شغل | ۸ سؤال

بین حقوق ثابت و پاداش نامطمئن، آدم‌ها یکسان انتخاب نمی‌کنند. یکی شغل آشنا را با مشکل‌های شناخته‌شده نگه می‌دارد و یکی ریسک شغل تازه را اگر پاداشش بیشتر باشد می‌پذیرد. مقیاس ریسک‌گریزی کیبل و جاج همین ترجیح را در هشت جمله جمع می‌کند.

جمله‌ها از بی‌میلی به ریسک در انتخاب شرکت تا محتاط ماندن حتی به قیمت از دست دادن فرصت را پوشش می‌دهند. یک جمله هم ذوق بخت‌آزمایی را می‌پرسد و در نمره وارونه است.

عدد بالاتر یعنی امنیت و قطعیت را بیشتر ترجیح می‌دهید. این نه تشخیص ترس است و نه امتیاز شجاعت.

کیبل و جاج این سنجه را سال ۱۹۹۴ در Personnel Psychology منتشر کردند، در مقاله‌ای دربارهٔ ترجیح پرداخت و تصمیم جست‌وجوی شغل از زاویهٔ تناسب فرد و سازمان. هشت گویه روی طیف پنج‌درجه‌ای موافقت است و فقط گویهٔ ۵ معکوس است.

گویه‌های مربوط به انتخاب شغل به کار گومز-مخیا و بالکین (۱۹۸۹) برمی‌گردند و گویه‌های کلی‌تر ریسک به اسلوویک (۱۹۷۲). مقالهٔ ۱۹۹۴ نقطهٔ برش منتشر نکرده است. سه سطح پایین، میانه و بالا برای خواندن جمع ۸ تا ۴۰ در همین گزارش آمده و هنجار ایرانی در کارت نیست. فقط یک گویه، همان جملهٔ بخت‌آزمایی، کلید معکوس دارد.

فقط یک نمره ساخته می‌شود: ریسک‌گریزی. خرده‌مقیاس جدا ندارد.

هشت جمله می‌پرسند در انتخاب شغل یا شرکت چقدر از ریسک دوری می‌کنید، حقوق ثابت و امنیت را به پاداش پرریسک ترجیح می‌دهید یا نه، شغل آشنا را به مشکل ناشناخته برمی‌گزینید یا نه، و در کل خود را محتاط می‌دانید یا نه. گویهٔ پنجم، علاقه به بخت‌آزمایی، در جهت عکس است. بعد از معکوس آن گویه، جمع بالاتر یعنی ترجیح قوی‌تر امنیت و دوری از ریسک، نه شایستگی بیشتر یا کمتر. خرده‌مقیاسی جز همین جمع در کار نیست و هر هشت جمله در آن می‌آیند.

هشت گویه از ۱ («کاملاً مخالفم») تا ۵ («کاملاً موافقم») نمره می‌گیرند. فقط گویهٔ ۵ معکوس است: موافقت با دوست داشتن بخت‌آزمایی، پس از وارونه‌سازی، از جمع ریسک‌گریزی کم می‌کند. بقیهٔ گویه‌ها در جهت خود جمله جمع می‌شوند؛ موافقت با دوری از ریسک، جمع را بالا می‌برد.

جمع پس از این یک معکوس از ۸ تا ۴۰ است. سطح پایین ۸ تا ۱۸، سطح میانه ۱۹ تا ۲۹، و سطح بالا ۳۰ تا ۴۰ است. این سه بازه در مقالهٔ ۱۹۹۴ به‌عنوان برش استخدامی منتشر نشده‌اند و گزارش برای خواندن جمع از آن‌ها استفاده می‌کند.

«نظری ندارم» نمرهٔ ۳ است و اگر زیاد تکرار شود جمع را به وسط طیف می‌برد.

برای کسی که بین پیشنهادها مردد است: استخدام با حقوق ثابت در برابر پاداش متغیر، ماندن در شغل آشنا در برابر رفتن به نقش ناشناخته، یا محیطی که خطا گران است در برابر محیطی که آزمایش عادی است.

اگر فعلاً هیچ انتخاب شغلی پیش رو ندارید، باز هم ترجیح کلی‌تان را نشان می‌دهد؛ فقط آن را حکم «باید این شرکت را انتخاب کنی» نخوانید.

برای خودتان، جمع کمک می‌کند ببینید تردید بین دو پیشنهاد از ترجیح امنیت می‌آید یا از چیز دیگری مثل علاقه به خود کار. این وضوح مال تصمیم شخصی شماست.

در کوچینگ شغلی، فقط با رضایت شما می‌شود این ترجیح را کنار واقعیت پیشنهادها گذاشت. کیبل و جاج ابزار استخدام، ارتقا یا ارزیابی عملکرد نیست و کارفرما بی‌اجازه نمره را نمی‌بیند.

در تیم، تنوع ریسک‌گریزی می‌تواند مفید باشد و این پرسشنامه حق ندارد افراد را به «جسور مناسب» و «نامناسب» تقسیم کند.

جمع ۳۰ تا ۴۰ یعنی در این هشت جمله امنیت، حقوق ثابت و دوری از ناشناخته را پررنگ ترجیح داده‌اید. ۱۹ تا ۲۹ میانه است. ۸ تا ۱۸ یعنی ریسک‌گریزی گزارش‌شده پایین است و احتمال و پاداش نامطمئن را راحت‌تر می‌پذیرید.

پایین بودن به‌معنای بی‌احتیاطی مرضی نیست و بالا بودن به‌معنای ضعف تصمیم نیست. گویهٔ ۵ را جدا به یاد داشته باشید: اگر به بخت‌آزمایی علاقه دارید، آن موافقت بعد از معکوس جمع را پایین می‌آورد، حتی اگر بقیهٔ جمله‌ها محتاط باشند.

یک جمع میانه گاهی از احتیاط در انتخاب شغل و راحت بودن با ریسک‌های کوچک روزمره ساخته می‌شود. برای تصمیم واقعی، جملهٔ حقوق ثابت و جملهٔ ماندن در شغل آشنا را کنار جمع بخوانید، نه به‌جای آن.

ترجیح روی کاغذ با رفتاری که وقت پیشنهاد واقعی نشان می‌دهید یکی نیست. فشار خانواده، بدهی، یا یک تجربهٔ تازهٔ شکست ممکن است جمع را موقتاً بالا یا پایین ببرد.

بازه‌های ۸ تا ۱۸، ۱۹ تا ۲۹ و ۳۰ تا ۴۰ برش منتشرشدهٔ مقالهٔ ۱۹۹۴ نیستند. هنجار ایرانی در کارت نیست. این هشت جمله هوش ریسک، سواد مالی و تناسب کامل شما با یک سازمان را نمی‌سنجند و جای آزمایش واقعی یک پیشنهاد را نمی‌گیرند.

هالند (RIASEC) تیپ علاقهٔ شغلی را نقشه می‌کشد؛ کیبل و جاج ترجیح امنیت در برابر ریسک و نوع پرداخت را. ممکن است علاقهٔ شما به یک مسیر بالا باشد و هم‌زمان ریسک‌گریزی هم بالا، و این دو با هم تصمیم را می‌سازند نه به‌جای هم.

اگر سؤال این است که سازمان فعلی را چقدر آزمایش‌گر می‌بینید، پورجی هرت و تیگن ادراک از نوآوری سازمان است و با ترجیح شخصی شما برای ریسک یکی نیست.

ترجیح ریسک کندتر از حال یک پروژه عوض می‌شود. تکرار وقتی معنا دارد که انتخاب واقعی پیش رو باشد، یا حدود سالی یک بار اگر بخواهید ببینید احتیاطتان پایدار مانده یا نه.

پر کردن این هشت جمله هر ماه، بی‌آن‌که پیشنهادی روی میز باشد، دقت تصمیم را بیشتر نمی‌کند. این ترجیح قرار نیست هر ماه از نو کشف شود.

در بسیاری از خانواده‌ها و سازمان‌های ایرانی، شغل امن و حقوق ثابت فضیلت شمرده می‌شود و ریسک با بی‌مسئولیتی قاطی می‌شود. این مقیاس آن قضاوت اخلاقی را انجام نمی‌دهد؛ فقط ترجیح شما را روی یک جمع ۸ تا ۴۰ می‌گذارد.

جواب را برای راضی کردن خانواده محتاط‌تر نکنید. نتیجه محرمانه است و کارفرما یا مدیر استخدام بی‌اجازهٔ شما آن را نمی‌بیند. این تفکیک، خواندن نمره را از فشار اطراف جدا می‌کند.

این جمع جای مشاورهٔ مالی، مشاورهٔ شغلی یا سنجش شخصیت بالینی را نمی‌گیرد. ریسک‌گریزی بالا ترس مرضی نیست و ریسک‌گریزی پایین هم مجوز تصمیم عجولانه نیست.

نتیجه نباید مبنای استخدام، ارتقا یا ارزیابی عملکرد باشد. انتخاب بین دو پیشنهاد واقعی به شرط‌های همان پیشنهاد هم بستگی دارد و این هشت جمله آن شرط‌ها را نمی‌سنجند.