مقیاس تنش ناشی از کار هاوس و ریزو (WTS) — ۷ گویه

«رنگت پریده، خوابیدی؟» «نه، توی ذهنم داشتم جلسهٔ امروز را تمرین می‌کردم.» این گفت‌وگوی کوتاه در آسانسور صبح‌ها برای خیلی‌ها آشناست؛ جلسه‌ای که ساعت ۱۰ است و دلشوره‌اش از ۳ نصف‌شب شروع شده.

تنش کاری فقط «شلوغی» نیست. جایی است که کار از دفتر بیرون می‌آید و به خواب، بدن و فکرتان می‌رسد: کار را با خودتان به خانه می‌برید، پیش از جلسه دلتان می‌لرزد و گاهی فکر می‌کنید در شغلی دیگر سالم‌تر بودید. این آزمون هفت جملهٔ کوتاه دارد و همین نشانه‌ها را یک‌به‌یک می‌شمارد.

مقیاس تنش ناشی از کار (Work Tension Scale) را رابرت هاوس و جان ریزو (House & Rizzo) در سال ۱۹۷۲ ساختند. منبع آن مقالهٔ آنها در Journal of Applied Psychology (۱۹۷۲، دوره ۵۶) دربارهٔ اندازه‌گیری رویه‌های سازمانی و مقالهٔ دیگری دربارهٔ تعارض و ابهام نقش در Organizational Behavior and Human Performance است.

این ابزار تنش شغلی را با ۷ گویه می‌سنجد و در شکل اصلی با پاسخ‌های دوگزینه‌ای «درست» و «نادرست» داده می‌شود؛ در پژوهش‌های بعدی گاهی از طیف‌های پنج‌ یا هفت‌درجه‌ای هم استفاده کرده‌اند، اما نسخهٔ ما همان شکل اصلی را نگه داشته است.

گویه‌ها بر پایهٔ فهرست‌های گردآوری‌شدهٔ مقیاس‌ها ترجمه شده‌اند و متن فارسی آن هنوز با نسخهٔ تأییدشدهٔ فارسی مقایسه نشده است.

این آزمون می‌سنجد کار چقدر به ذهن، خواب و بدن شما فشار آورده است. گویه‌ها این نشانه‌ها را می‌پرسند: اثر مستقیم کار بر سلامت، کار کردن زیر تنش زیاد، بی‌قراری یا عصبی بودن به‌خاطر کار، این فکر که با شغل دیگر سلامتی بهتری داشتید، بی‌خوابی شبانه، عصبی بودن پیش از جلسه‌ها و بردن کار به خانه در فکر.

• تنش ناشی از کار: تنها مقیاس آزمون (۷ گویه)

زیرمقیاس جداگانه‌ای وجود ندارد و هر ۷ گویه یک نمره می‌سازند؛ نمره تعداد گویه‌هایی را نشان می‌دهد که برایتان «درست» است، نه شدت هر کدام را.

آزمون ۷ گویه دارد و فقط دو گزینه: «نادرست» نمرهٔ ۱ و «درست» نمرهٔ ۲. گویهٔ معکوس ندارد.

نمرهٔ کل جمع ۷ گویه است و بین ۷ و ۱۴ قرار می‌گیرد؛ یعنی هر گویهٔ «درست» یک امتیاز بالاتر از ۷ می‌سازد.

باندها: تنش کم ۷ تا ۸ (صفر یا یک پاسخ «درست»)، تنش متوسط ۹ تا ۱۱ (دو تا چهار «درست») و تنش بالا ۱۲ تا ۱۴ (پنج تا هفت «درست»).

برای این مقیاس نقطهٔ برش رسمی منتشر نشده؛ بازه‌ها توصیفی‌اند و بر اساس شمار پاسخ‌های «درست» ساخته شده‌اند، نه حکم تشخیصی. برای نمونه اگر سه گویه را «درست» بزنید، جمع نمره ۱۰ می‌شود و در باند متوسط قرار می‌گیرید؛ و اگر همهٔ هفت گویه «درست» باشد، نمره ۱۴ است.

برای شاغلانی که حس می‌کنند کار روی خواب و آرامش و بدنشان اثر گذاشته، و می‌خواهند اندازهٔ این فشار را به‌صورت یک عدد ساده ببینند. برای مشاوران و مسئولان رفاه کارکنان که یک غربالگری کوتاه و غیرتشخیصی می‌خواهند هم مفید است.

اگر فعلاً شاغل نیستید یا شغلتان آنقدر تازه است که هنوز تجربه‌ای از فشار کار ندارید، نمره معنای روشنی نخواهد داشت.

در سطح فردی، آزمون فهرستی از نشانه‌های تنش به شما می‌دهد که بشود دربارهٔ آن‌ها با خانواده یا پزشک یا مشاور حرف زد، به‌جای اینکه فقط با خودتان تکرارشان کنید.

در کوچینگ و منابع انسانی، نمرات بدون نام کارکنان می‌تواند نشان بدهد در کدام دورهٔ سازمانی تنش بیشتر است و آیا باید مهلت‌ها، حجم کار یا آمادگی جلسه‌ها بازبینی شود. در تیم هم می‌توان با رضایت اعضا گفت‌وگو دربارهٔ تقسیم فشار را آغاز کرد.

کاربرد این ابزار در استخدام، ارتقا یا ارزیابی عملکرد ممنوع است، و هیچ نتیجهٔ فردی بی‌رضایت صاحبش به مدیر یا منابع انسانی نمی‌رسد.

نمرهٔ بالا یعنی بیشتر نشانه‌های تنش برایتان صدق می‌کنند و کار به خواب، بدن یا فکر شما رسیده است. نمرهٔ پایین یعنی این نشانه‌ها در این روزها کم‌اند. اما پایین بودن همیشه به معنای آسودگی نیست؛ ممکن است فشار با نشانه‌هایی بیرون از این هفت گویه، مثل خستگی یا کلافگی، خودش را نشان بدهد.

چون آزمون یک نمره دارد، بهتر است به خودِ گویه‌ها نگاه کنید. مثلاً اگر فقط «کار را به خانه می‌برم» و «دلشورهٔ جلسه» «درست» است، مسئله بیشتر دربارهٔ مرزبندی و آمادگی است؛ اما اگر «بی‌خوابی شبانه» و «اثر بر سلامت» هم «درست» است، وقت آن است که جدی‌تر به آن فکر کنید. گزارش کامل هر باند راهکار عملی دارد.

برای این مقیاس نقطهٔ برش رسمی منتشر نشده و در ایران هم داده‌ای برای مقایسه نداریم؛ بازه‌ها فقط توصیفی‌اند. پاسخ دوگزینه‌ای ظریف نیست: جمله‌ای که گاهی صدق می‌کند هم باید «درست» یا «نادرست» شود و این بخشی از تفاوت‌ها را پنهان می‌کند. حال و هوای همین هفته هم نمره را جابه‌جا می‌کند.

این آزمون اضطراب یا افسردگی را نمی‌سنجد و برچسب بالینی نمی‌دهد؛ خستگی شغلی و رضایت شغلی را هم نمی‌سنجد.

برای تفسیر بهتر، این آزمون را کنار «مقیاس استرس شغلی جاج، بودرو و برتز (JSM)»، «مقیاس فرسودگی شیئروم-ملامد (SMBM)»، «مقیاس تعارض کار–خانواده کوپلمن WFC» و «مقیاس تقاضا–کنترل شغلی (JDC)» انجام دهید. اگر تنش بالا و کنترل شغلی پایین باشد، فشار بیشتر از جنس محدودیت اختیار است تا حجم صرف کار؛ و اگر تنش بالا ولی تعارض کار-خانواده پایین باشد، احتمالاً فشار هنوز بیرون از خانه مانده است.

تنش کاری نوسانی است؛ بعد از مهلت تحویل بالا می‌رود و بعد از تعطیلات پایین می‌آید. برای دیدن روند، هر ۳ تا ۶ ماه یک بار کافی است.

زودتر تکرار کنید بعد از پایان یک پروژهٔ سخت، تغییر شغل یا مدیر، دورهٔ کاری طولانی با شیفت شب، یا وقتی تدابیری مثل کاهش اضافه‌کاری را اجرا کرده‌اید و می‌خواهید اثرش را ببینید.

در بسیاری از محیط‌های کاری ایران، گفتن «خسته‌ام» یا «زیر فشارم» می‌تواند به معنای ضعف یا ناسپاسی دیده شود؛ بنابراین ممکن است جمله‌هایی مثل «کارم بر سلامتم اثر می‌گذارد» را برای خودتان هم انکار کنید. در این آزمون لازم نیست از کسی دفاع یا کسی را متهم کنید؛ فقط بنویسید آنچه واقعاً گذشته است.

نتیجه محرمانه است و کارفرما آن را نمی‌بیند، مگر خودتان گزارش را نشان بدهید.

این گزارش فقط نشانه‌های تنش شما در کار را می‌شمارد و برچسب بالینی نمی‌دهد؛ جای معاینهٔ پزشک یا گفت‌وگو با روان‌شناس نیست. مبنای تصمیم دربارهٔ استخدام یا پیشرفت شغلی هم نیست. اگر بی‌خوابی، بی‌قراری یا دلشوره هفته‌ها ادامه یافته یا زندگی روزمره را مختل کرده است، حتماً به پزشک یا متخصص سلامت روان مراجعه کنید.