مقیاس تعارض کار–خانواده کوپلمن WFC | تداخل کار با زندگی خانوادگی (۸ سؤال)

«تو که اینجایی، چرا انگار اینجا نیستی؟» این را همسر یا فرزندتان شاید سر سفرهٔ شام گفته باشد، درحالی‌که ذهن شما هنوز توی ایمیل نیمه‌کاره یا جلسهٔ فردا بود.

بیشتر ما کار و خانه را دو اتاق جدا می‌دانیم، ولی کار گاهی از زیر در رد می‌شود: به شکل خستگی که حوصلهٔ بازی را می‌برد، زودرنجی که بی‌دلیل به خانه می‌آید، یا ساعتی که برای خانواده بوده و کار گرفته. این آزمون فقط یک جهت را می‌سنجد، اینکه کار چقدر وارد خانه می‌شود، تا بتوانید اندازهٔ آن را ببینید و دربارهٔ آن حرف بزنید، نه فقط حس کنید.

مقیاس تعارض کار-خانواده (Work-Family Conflict، WFC) در این سامانه بر پایهٔ مدل کوپلمن، گرینهاوس و کانولی (Kopelman, Greenhaus & Connolly) ساخته شده است که در سال ۱۹۸۳ در مجلهٔ Organizational Behavior and Human Performance منتشر شد؛ مقاله‌ای دربارهٔ تعارض کار، خانواده و نقش‌ها.

این نسخه فقط جهت «کار به خانواده» را می‌سنجد، یعنی تداخل کار با زندگی خانوادگی را، و ۸ گویه دارد با طیف پنج‌درجه‌ای موافقت. گویه‌ها همان فرم ۸ گویه‌ای کوپلمن و همکاران (۱۹۸۳) در صورت‌بندی Thomas & Ganster (1995) هستند.

متن فارسی گویه‌ها ترجمهٔ خود ماست و هنوز با یک نسخهٔ فارسی تأییدشده مقایسه نشده است.

این آزمون می‌سنجد خواسته‌های شغلی تا چه حد به زمان، انرژی و حال‌وهوای خانوادگی شما سرریز می‌شود. گویه‌ها این وجوه را می‌پوشانند: تداخل برنامهٔ کاری با زندگی خانوادگی، خستگی بعد از کار، فکر کار در خانه، زودرنجی و کلافگی ناشی از فشار کاری، نارضایتی خانواده از مشغول بودن شما، و دشواری ایفای نقش همسر یا والد دلخواه.

• تعارض کار با خانواده: تنها مقیاس آزمون (۸ گویه)

بخش‌بندی جداگانه‌ای در کار نیست و هر ۸ گویه یک نمره می‌سازند. جهت مخالف، یعنی اثر خانواده بر کار، سنجیده نمی‌شود.

آزمون ۸ گویه دارد و گزینه‌ها چنین نمره می‌گیرند: «کاملاً مخالفم» ۱، «مخالفم» ۲، «نظری ندارم» ۳، «موافقم» ۴ و «کاملاً موافقم» ۵. گویهٔ معکوس ندارد.

جمع ۸ گویه نمرهٔ شما را می‌سازد و دامنه‌اش از ۸ تا ۴۰ است.

باندها: سطح پایین ۸ تا ۱۸، سطح میانه ۱۹ تا ۲۹ و سطح بالا ۳۰ تا ۴۰.

برای این مقیاس نقطهٔ برش منتشرشده‌ای در دست نیست؛ پس بازه‌ها توصیفی‌اند و به معنای وجود یا نبود مشکل نیستند. مثلاً نمرهٔ ۲۴ یعنی میانگین پاسخ‌هایتان حدود ۳ است؛ یعنی یا نظری ندارید یا نیمی از گویه‌ها را تأیید و نیمی را رد می‌کنید. همچنین جمع ۳۲ در سطح بالا می‌افتد، چون میانگین ۴ یعنی «موافقم».

برای شاغلانی که با همسر، فرزند یا والدین زندگی می‌کنند و حس می‌کنند کار از خانه چیزی می‌گیرد: زمان، انرژی یا آرامش. برای مشاوران خانواده و شغلی، و مدیرانی که می‌خواهند دربارهٔ ساعت کاری و فشار کاری گفت‌وگو کنند هم کاربرد دارد.

اگر کار نمی‌کنید یا با هیچ‌کس زندگی مشترکی ندارید و رابطهٔ خانوادگی نزدیکی هم ندارید، گویه‌ها معنای روشنی نخواهند داشت.

در سطح فردی، نمره کمک می‌کند ببینید آیا خستگی، زودرنجی یا درگیری ذهنی در خانه به حساب کار گذاشته می‌شود و در کدام گویه‌ها بیشتر از همه پررنگ است؛ از همین‌جا می‌توانید با خانواده صادقانه‌تر صحبت کنید.

در کوچینگ و منابع انسانی، نتیجه به گفت‌وگو دربارهٔ ساعت کاری، انعطاف و حجم کار کمک می‌کند. در برنامه‌های رفاه کارکنان می‌توان نمرات گروهی را بدون نام بررسی کرد و روی سیاست‌های ساعت کاری یا دورکاری تصمیم گرفت.

این نمره برای استخدام، ارتقا یا ارزیابی عملکرد کاربرد ندارد، و نتیجهٔ فردی بدون رضایت خود فرد به مدیر یا منابع انسانی داده نمی‌شود.

نمرهٔ بالا یعنی کار به‌طور چشمگیری وارد زندگی خانوادگی شما می‌شود، چه از راه زمان، چه خستگی، چه فکر و فشار روانی. نمرهٔ پایین یعنی این تداخل در این روزها کم است. اما پایین بودن همیشه نشانهٔ تعادل نیست؛ ممکن است کسی با فاصله‌گرفتن عاطفی از کار یا خانه تعارض را کم حس کند.

چون آزمون یک نمرهٔ واحد دارد، بهتر است به گویه‌های بالا نگاه کنید. مثلاً اگر مشکل بیشتر در گویه‌های «خسته‌ام» و «ذهنم درگیر است» است، با کم‌کردن ساعت اضافه‌کاری حل نمی‌شود و به ریکاوری یا مرزبندی نیاز دارید؛ اما اگر گویه‌های «زمان» بالاست، سروکار با برنامه‌ریزی دارید. گزارش کامل هر باند راهکار عملی دارد.

برای این مقیاس نقطهٔ برش منتشرشده‌ای در دست نیست و در ایران هم داده‌ای برای مقایسه نداریم؛ بازه‌ها توصیفی‌اند. نمره بر پایهٔ برداشت خود شماست و شب‌های پرکار، قرارهای خانوادگی یا یک هفتهٔ پرفشار آن را جابه‌جا می‌کند.

این مقیاس فقط اثر کار بر خانواده را می‌سنجد، نه اثر خانواده بر کار. رضایت از رابطه، فرسودگی شغلی و کیفیت خانواده را هم نمی‌سنجد و نمی‌گوید مقصر کیست.

برای تفسیر بهتر، این آزمون را کنار «مقیاس تعارض از کار به خانواده (WFC)»، «مقیاس فرسودگی شیئروم-ملامد (SMBM)»، «مقیاس تنش ناشی از کار هاوس و ریزو (WTS)» و «مقیاس تقاضا–کنترل شغلی (JDC)» انجام دهید. اگر تعارض و تنش هر دو بالا باشند، فشار از خودِ کار می‌آید؛ اگر تعارض بالا ولی تنش پایین باشد، احتمالاً مسئله بیشتر زمان و برنامه است.

تعارض کار-خانواده با فصل کاری و مرحلهٔ زندگی تغییر می‌کند. تکرار هر ۳ تا ۶ ماه کافی است.

زودتر تکرار کنید وقتی شغل یا شیفت عوض شد، دورکاری شروع یا تمام شد، فرزندی به دنیا آمد، یا بعد از دوره‌ای طولانی از اضافه‌کاری. اگر تغییری در برنامه داده‌اید، پس از یکی دو ماه دوباره بسنجید تا ببینید اثر داشته است.

در بسیاری از خانواده‌های ایرانی، انتظار حضور در مهمانی‌ها و جمع‌های خانوادگی و رفت‌وآمدهای فامیلی جزو زندگی عادی است؛ پس تعارض فقط بین کار و خانهٔ هسته‌ای نیست و کار گاهی با تعهد به خانوادهٔ بزرگ‌تر هم تداخل می‌کند. وقتی «خانواده» را در پاسخ‌ها در نظر می‌گیرید، همان کسانی را بگیرید که واقعاً از دسترس نبودن شما اثر می‌پذیرند. اگر مسئولیت‌های خانگی را بین چند نفر تقسیم می‌کنید، فقط سهم خودتان را در نظر بگیرید.

نتیجه محرمانه است و کارفرما آن را نمی‌بیند، مگر خودتان گزارش را نشان دهید.

این گزارش تجربهٔ شما از تداخل کار با خانواده را توصیف می‌کند و جای مشاورهٔ خانواده یا مشاورهٔ شغلی نیست. نباید در تصمیم‌های استخدام، ارتقا یا ارزیابی عملکرد کسی دخالت داده شود. اگر فشار کار چنان بر خانه و رابطه‌هایتان سنگینی کرده که خواب، خلق یا امید شما را به هم ریخته است، با یک روان‌شناس یا مشاور خانواده صحبت کنید؛ نیازی نیست تنها تحمل کنید.