مقیاس استرس شغلی جاج، بودرو و برتز (Job Stress Measure, JSM) — ۱۶ گویه

جلوی در دفتر ایستاده‌اید و هنوز وارد نشده‌اید. کلید در دستتان است و بدنتان سنگین؛ نه خسته‌ای که شب خوب نخوابیده، چیز دیگری. اگر کسی بپرسد «چه شده؟»، احتمالاً می‌گویید «زیر فشارم»، و دقیق‌تر که فکر کنید، نمی‌توانید بگویید فشار از کجاست.

استرس کاری معمولاً یک جمله است، در حالی که از چند رشته درست شده: تعداد پروژه‌ها، ساعت‌ها، جلسه‌ها، ابهام، امنیت شغلی و مسیر پیشرفت. این مقیاس رشته‌ها را یکی‌یکی جلوی شما می‌گذارد تا ببینید کدام‌ها واقعاً سنگین‌اند و کدام‌ها فقط عادت شده‌اند.

مقیاس استرس شغلی (Job Stress Measure, JSM) را تیموتی جاج، جان بودرو و ریچارد برتز (Judge, Boudreau, Bretz) در مقالهٔ «Job and life attitudes of male executives» در Journal of Applied Psychology (۱۹۹۴، دورهٔ ۷۹، شمارهٔ ۵، ص ۷۶۷–۷۸۲) به کار بردند. همین مقیاس بعدها در کار بودرو، باسول و جاج (۲۰۰۱) و کاوانا و همکاران (۲۰۰۰) هم آمده است.

فرم این سامانه ۱۶ گویه دارد و فقط یک نمرهٔ کل می‌دهد. گویه‌ها از متن منتشرشده با وفاداری ترجمه شده‌اند. هر گویه نام یک عامل است و از شما می‌پرسد آن عامل چه اندازه استرس می‌آورد.

سازه‌ای که اندازه گرفته می‌شود استرس شغلی است، یعنی مجموع فشاری که از ۱۶ عامل مشخص در کارتان حس می‌کنید. این مقیاس خرده‌مقیاس جدا ندارد.

• استرس شغلی کل: ۱۶ گویه

گویه‌ها این عوامل را می‌شمارند: تعداد پروژه‌ها، ساعت‌های کار، جلسه‌ها، تماس‌ها و مراجعه‌ها، سیاست‌بازی در تصمیم‌ها، ابهام انتظارات، حجم کار در برابر وقت، خواسته‌های متعارض، کاغذبازی، فشار زمان، ناامنی شغلی، میزان و گستردگی مسئولیت، متوقف‌شدن مسیر شغلی، فرصت‌های پیشرفت و سفر کاری. نمرهٔ کل از جمع هر ۱۶ پاسخ ساخته می‌شود.

آزمون ۱۶ گویه دارد و هر گزینه نمرهٔ خودش را می‌گیرد: «هیچ استرسی ایجاد نمی‌کند» ۱، «استرس کمی ایجاد می‌کند» ۲، «تا حدی استرس ایجاد می‌کند» ۳، «استرس نسبتاً زیادی ایجاد می‌کند» ۴ و «استرس بسیار زیادی ایجاد می‌کند» ۵. گویهٔ معکوس ندارد.

جمع نمره بین ۱۶ (همه ۱) و ۸۰ (همه ۵) است و بالاتر یعنی استرس بیشتر.

باندها: «استرس کم» از ۱۶ تا ۳۲، «استرس متوسط» از ۳۳ تا ۵۶ و «استرس زیاد» از ۵۷ تا ۸۰. نقطهٔ برش منتشرشده‌ای وجود ندارد و این بازه‌ها توصیفی‌اند؛ نمرهٔ شما را با آن‌ها مقایسه کنید، نه به‌عنوان حکمی دربارهٔ خودتان.

برای شاغلانی که از «زیر فشار بودن» حرف می‌زنند و می‌خواهند آن را به عامل‌های مشخص تقسیم کنند؛ مدیران میانی و ارشد، کارشناسان پروژه‌محور، و هر کسی که می‌خواهد پیش از گفت‌وگو با مشاور یا مدیر نقشهٔ فشارش را داشته باشد.

اگر شغلی ندارید، یا فشار شما بیشتر از جنس کار نیست (مثلاً خانوادگی یا مالی)، نتیجه تصویر درستی از وضع شما نمی‌دهد.

برای خودتان، نمره و پاسخ تک‌تک گویه‌ها نشان می‌دهد فشار شما از حجم کار می‌آید، از ابهام، از امنیت شغلی یا از مسیر پیشرفت. می‌توانید دو سه عامل سنگین‌تر را نشانه بزنید و برایشان چاره بیندیشید.

در کوچینگ و منابع انسانی، فهرست عامل‌ها زبان مشترکی برای گفت‌وگو می‌دهد؛ به‌جای «فشار دارم»، می‌شود گفت «جلسه‌ها و فشار زمان». در تیم، فقط جمع‌بندی ناشناسی کاربرد دارد که اعضا با رضایت داده‌اند.

این مقیاس در استخدام کاربردی ندارد و نمرهٔ هر فرد تا او رضایت ندهد به مدیر یا منابع انسانی نمی‌رسد.

نمرهٔ بالا یعنی از مجموع عوامل کار، استرس زیادی حس می‌کنید؛ ضعف شما نیست و ممکن است به ساختار کار برگردد. نمرهٔ پایین هم همیشه آسودگی نیست: گاهی کار شما اصلاً بعضی از این عوامل را ندارد، یا به فشار عادت کرده‌اید و آن را کم می‌شمارید.

نمرهٔ کل یک عدد است ولی ارزش اصلی در گویه‌هاست. دو نفر با نمرهٔ کل یکسان ممکن است یکی بیشتر از حجم و زمان فشار بکشد (حجم کار، فشار زمان، تعداد پروژه) و دیگری از ابهام و تضاد (انتظار مبهم، خواسته‌های متعارض، سیاست‌بازی)؛ راه‌حل این دو یکی نیست.

گزارش کامل برای هر باند، تفسیر و گام‌های عملی می‌دهد.

برای این مقیاس نقطهٔ برش منتشرشده نداریم و باندها توصیفی‌اند؛ برای ایران هم جدول هنجاری در دست ما نیست. گویه‌ها ترجمهٔ فارسی‌اند و نمره‌ای که می‌گیرید تصویر لحظهٔ کنونی است.

پاسخ‌ها خودگزارشی‌اند و ممکن است با خستگی همان روز یا یک جلسهٔ سخت تغییر کنند. این مقیاس علائم جسمی یا روانی استرس، فرسودگی، افسردگی یا کیفیت خواب را نمی‌سنجد و نمی‌گوید فشار شما قابل‌تحمل است یا نه.

برای دیدن اثر این فشارها، مقیاس بهزیستی عاطفی شغلی JAWS هیجان‌هایی را که کار در شما می‌سازد نشان می‌دهد و مقیاس فرسودگی شیئروم-ملامد (SMBM) خستگی عمیق را. مقیاس تنش ناشی از کار هاوس و ریزو (WTS) تنش را مستقیماً می‌پرسد. مقیاس تقاضا–کنترل شغلی (JDC) هم نشان می‌دهد در برابر این فشارها چقدر اختیار دارید.

عوامل استرس شغلی با فصل کاری و تغییرات سازمانی عوض می‌شوند. تکرار هر ۳ تا ۶ ماه مناسب است و اگر در دورهٔ فشار شدید هستید، حدود هر یک تا دو ماه می‌توانید دوباره بسنجید.

رویدادهای محرک: افزایش ناگهانی تعداد پروژه‌ها، خبر کاهش نیرو یا تغییر قرارداد، و تغییر نقش یا شروع سفرهای کاری.

در بسیاری از سازمان‌های ایرانی، ماندن بعد از ساعت اداری یا همیشه در دسترس بودن نشانهٔ تعهد خوانده می‌شود و «سیاست‌بازی» و ارتباطات غیررسمی هم در تصمیم‌ها نقش دارند؛ پس ممکن است بعضی از این عامل‌ها را طبیعی بدانید و کم بشمارید. هنگام پاسخ، به اثری که واقعاً روی خودتان می‌گذارند فکر کنید نه به آنچه عادی شمرده می‌شود.

نتیجه محرمانه است. کارفرما یا مدیر آن را نمی‌بیند، مگر این‌که خودتان نشانش بدهید.

این مقیاس فقط نقشهٔ منبع‌های فشار کاری شماست و ارزیابی تخصصی روان‌شناختی یا پزشکی نیست. نمره نباید پایهٔ استخدام، ارتقا یا ارزیابی عملکرد شود. اگر فشار کاری به خواب، اشتها، خلق یا سلامت جسمی‌تان لطمه زده، با پزشک یا روان‌شناس مشورت کنید؛ شانزده گویه جای گفت‌وگو با متخصصی که وضعیت شما را از نزدیک ببیند نمی‌گیرد و مدیریت فشار کاری هم تنها با تلاش فردی حل نمی‌شود.