مقیاس بهزیستی عاطفی شغلی JAWS | ۳۰ هیجان مثبت و منفی در کار

هنوز مانیتور روشن نشده و تا جلسهٔ اول پنج دقیقه مانده است. پشت میز نشسته‌اید و پیش از آن‌که اولین پیام را باز کنید، چیزی در سینه‌تان جابه‌جا می‌شود. گاهی آرامش است، گاهی شور. گاهی هم گرهی که هر هفته کمی تنگ‌تر شده.

فقط این‌که از کار «راضی» هستید یا نه، همهٔ ماجرا را نمی‌گوید؛ دو نفر با رضایت یکسان ممکن است یکی روزهایش پر از اشتیاق و دیگری پر از اضطراب باشد. مقیاس بهزیستی عاطفی شغلی (JAWS) در ۳۰ هیجان می‌پرسد کارتان در ماه گذشته چه حال‌هایی در شما ساخته است.

مقیاس بهزیستی عاطفی شغلی (Job-Related Affective Well-Being Scale, JAWS) را ون کاتویک، فاکس، اسپکتور و کلووی (Van Katwyk, Fox, Spector, Kelloway) در سال ۲۰۰۰ در Journal of Occupational Health Psychology (دورهٔ ۵، شمارهٔ ۲، ص ۲۱۹–۲۳۰) برای بررسی واکنش‌های عاطفی به عوامل فشار شغلی معرفی کردند.

نسخهٔ این سامانه ۳۰ گویه دارد: ۱۵ هیجان مثبت و ۱۵ هیجان منفی. چهار ربع هیجانی اسپکتور که برای فرم ۲۰ گویه‌ای تعریف شده‌اند، در این نسخه گزارش نمی‌شوند. پاسخ‌ها روی طیف پنج‌درجهٔ فراوانی از «هرگز» تا «خیلی اغلب» ثبت می‌شوند.

این مقیاس سازهٔ بهزیستی عاطفی مربوط به کار را می‌سنجد، یعنی هیجان‌هایی که در ۳۰ روز گذشته کارتان در شما برانگیخته است. دو نمرهٔ جدا دارد:
• هیجان‌های مثبت شغلی: ۱۵ گویه (آرامش، شادی، اشتیاق، الهام و افتخار)
• هیجان‌های منفی شغلی: ۱۵ گویه (خشم، اضطراب، ملال، ناامیدی و خستگی)

نمرهٔ کل ندارد، چون این دو سو از هم جدا خوانده می‌شوند و هر یک می‌تواند زیاد یا کم باشد؛ شادی و اضطراب در یک ماه کاری گاهی کنار هم می‌آیند. واژه‌هایی مثل «افسردگی» یا «وحشت» در گویه‌ها نام هیجان‌اند، نه تشخیص.

آزمون ۳۰ گویه دارد. هر پاسخ این نمره را می‌گیرد: «هرگز» ۱، «به‌ندرت» ۲، «گاهی» ۳، «نسبتاً اغلب» ۴ و «خیلی اغلب» ۵. گویهٔ معکوس ندارد.

هیجان‌های مثبت از ۱۵ گویه و هیجان‌های منفی از ۱۵ گویهٔ دیگر جمع می‌شود؛ دامنهٔ هر کدام ۱۵ تا ۷۵ است و نمرهٔ کل ساخته نمی‌شود. گویه‌های مثبت: ۱، ۶، ۷، ۹، ۱۳ تا ۱۷، ۲۳، ۲۵ و ۲۷ تا ۳۰؛ گویه‌های منفی: ۲ تا ۵، ۸، ۱۰ تا ۱۲، ۱۸ تا ۲۲، ۲۴ و ۲۶.

باند هر دو مقیاس: سطح پایین ۱۵ تا ۳۴، سطح میانه ۳۵ تا ۵۵ و سطح بالا ۵۶ تا ۷۵. برای این مقیاس نقطهٔ برش منتشرشده‌ای وجود ندارد و بازه‌ها توصیفی‌اند.

برای شاغلانی که می‌خواهند حال عاطفی‌شان در ماه گذشته را در کار ببینند، نه فقط رضایت یا ناراضی بودن؛ و برای مشاوران، کوچ‌ها و مسئولان رفاه کارکنان که با حال و روز هیجانی افراد سروکار دارند.

اگر در ماه گذشته کار نمی‌کرده‌اید، یا اکنون در بحران روانی شدید هستید، این پرسشنامه کافی نیست و به حمایت مستقیم نیاز دارید.

برای خودتان، دو نمره نشان می‌دهد ماه گذشته کار بیشتر انرژی داده یا بیشتر خالی کرده، و آیا هر دو سو هم‌زمان حاضر بوده‌اند.

در کوچینگ و منابع انسانی، این نتیجه سر صحبت را از «راضی‌ای یا نه» به «چه حسی و در چه موقعیتی» می‌برد. در تیم، فقط جمع‌بندی ناشناس معنا دارد، آن هم وقتی اعضا با رضایت شرکت کرده باشند.

در استخدام از این مقیاس کار نمی‌کشند و نمرهٔ هر فرد جز با موافقت خودش به مدیر یا منابع انسانی داده نمی‌شود.

دو نمره را کنار هم بخوانید. هیجان مثبت بالا و منفی پایین، تصویر کاری است که بیشتر انرژی می‌دهد. هیجان منفی بالا یعنی ماه گذشته فشار هیجانی زیادی داشته‌اید و ارزش دیدن دلیلش را دارد. هیجان مثبت پایین نیز یعنی کار کمتر شادی و افتخار داده است.

الگو از یک عدد مهم‌تر است: مثلاً هر دو بالا نشانهٔ کاری پرشور و پرفشار است، و هر دو پایین، کاری که حال عاطفی کمی از شما می‌گیرد و کمی هم می‌دهد؛ یعنی حالتی کم‌رنگ. نمرهٔ منفی بالا همیشه به معنای مشکل روانی نیست و نمرهٔ مثبت بالا هم یعنی فشار پنهان وجود ندارد.

گزارش کامل هر باند، تفسیر و پیشنهاد جدا می‌دهد.

برای این مقیاس نقطهٔ برش منتشرشده‌ای در دست نیست و باندها توصیفی‌اند؛ داده‌ای برای مقایسه با جامعهٔ شاغلان ایران هم نداریم.

پاسخ‌ها خودگزارشی‌اند و به حال ماه گذشته محدودند؛ یک رویداد اخیر می‌تواند آن‌ها را رنگ بزند. این مقیاس رضایت شغلی، فرسودگی، استرس یا اختلال روانی را نمی‌سنجد و برای تشخیص افسردگی یا اضطراب نیست. فرم ۲۰ گویه‌ای و ربع‌های هیجانی هم در این نسخه نیامده‌اند.

برای کامل‌کردن تصویر، مقیاس کوتاه رضایت شغلی جاج حس کلی شما را از کار می‌سنجد. مقیاس استرس شغلی جاج، بودرو و برتز (JSM) منبع‌های فشار را نام می‌برد و مقیاس فرسودگی شیئروم-ملامد (SMBM) خستگی عمیق را. مقیاس تنش ناشی از کار هاوس و ریزو (WTS) تنش را با ۷ گویه می‌پرسد. ترکیب این‌ها نشان می‌دهد هیجان‌ها از کجا می‌آیند.

چون مبنای پرسش‌ها یک ماه اخیر است، فاصلهٔ ۳ تا ۶ ماه برای دیدن تغییر مسیر مناسب است؛ اگر در دورهٔ پرنوسانی هستید، پس از یک ماه هم می‌توانید دوباره بسنجید.

رویدادهای محرک: پایان یک پروژهٔ سخت یا فصل شلوغ، تغییر مدیر یا ترکیب تیم، و بازگشت از مرخصی یا شروع دورهٔ دورکاری.

در بسیاری از محیط‌های کاری ایران، ابراز خشم یا اضطراب جلوی همکار و مدیر کم‌پذیرفته است و ابراز افتخار هم گاهی با فروتنی اجتماعی جور درنمی‌آید؛ پس ممکن است هر دو سو را بی‌اختیار کم‌تر از واقع بشمارید. این پرسشنامه جای خصوصی برای صادق بودن با خودتان است.

پاسخ‌ها محرمانه‌اند. کارفرما یا مدیر به آن‌ها دسترسی ندارد، مگر این‌که خودتان نتیجه را به او نشان بدهید.

این مقیاس حال عاطفی شما را در کار توصیف می‌کند و ارزیابی روان‌پزشکی یا روان‌شناختی نیست. هیچ‌یک از دو نمره پایهٔ استخدام، ارتقا یا ارزیابی عملکرد نیست. اگر ناامیدی، اضطراب یا خستگی هیجانی ادامه دارد، با روان‌شناس یا پزشک صحبت کنید؛ و اگر فکر آسیب‌زدن به خودتان دارید، همین حالا با اورژانس ۱۲۳ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی بروید.