آزمون اضطراب پیشرفت آلپرت و هابر (AAT): اضطراب تسهیل‌کننده و تضعیف‌کننده

آزمون اضطراب پیشرفت (Achievement Anxiety Test) را ریچارد آلپرت و رالف نورمن هابر در سال ۱۹۶۰ در مجلهٔ روان‌شناسی نابهنجار و اجتماعی منتشر کردند. ایدهٔ تازهٔ آن‌ها این بود که اضطراب امتحان فقط آسیب نمی‌زند و برای بعضی آدم‌ها به عملکرد کمک می‌کند؛ پس باید دو مقیاس مستقل داشت.
سازندگان پایایی بازآزمایی دو مقیاس را پس از ده هفته ۰٫۸۳ و ۰٫۸۷ و پس از هشت ماه ۰٫۷۵ و ۰٫۷۶ گزارش کردند. متن نوزده جملهٔ نمره‌دار، گزینه‌های ویژهٔ هر جمله و کلید نمره‌گذاری در مجموعهٔ ابزارهای بالینی فیشر و کورکوران بازنشر شده است. جمله‌های فارسی این فرم از متن انگلیسی ترجمه و ویرایش شده‌اند.

بعضی‌ها می‌گویند «امتحان که نزدیک شود تازه راه می‌افتم» و بعضی دیگر «سر جلسه همه چیز از یادم می‌رود». هر دو گروه اضطراب دارند، اما اضطرابشان کار متفاوتی می‌کند. برای یکی سوخت است و برای دیگری ترمز.
آزمون اضطراب پیشرفت آلپرت و هابر این دو چهره را جدا از هم می‌سنجد. نتیجه دو نمره است، نه یکی: اینکه فشار امتحان چقدر به کارتان کمک می‌کند، و اینکه چقدر جلوی کارتان را می‌گیرد. کنار هم دیدن این دو، تصویری دقیق‌تر از یک برچسب ساده مثل «استرسی» یا «آرام» می‌دهد.
پژوهش‌های بعدی، از جمله کار گادرت و دلفین در ۱۹۸۱ با دانشجویان زیست‌شناسی، نشان دادند که تضعیف بالاتر با نمرهٔ پایین‌تر و تسهیل بالاتر با نمرهٔ بهتر همراه است. یعنی این دو نمره فقط توصیف حال نیستند و با عملکرد واقعی هم ارتباط دارند.

هدف این آزمون جدا کردن دو کارکرد اضطراب در موقعیت امتحان است. اضطراب تسهیل‌کننده یعنی دلشوره‌ای که شما را بیدارتر و دقیق‌تر می‌کند. اضطراب تضعیف‌کننده یعنی دلشوره‌ای که ذهن را خالی می‌کند، جواب‌های بلد را دور می‌کند و یک سؤال سخت را به کل جلسه سرایت می‌دهد.
این دو نمره عمداً جمع نمی‌شوند. کسی می‌تواند در هر دو بالا باشد، در هر دو پایین، یا در یکی بالا و در دیگری پایین. معنای نتیجه از کنار هم دیدن این دو می‌آید.
سازندگان گزارش کردند که همبستگی دو مقیاس به‌طور میانگین حدود منفی ۰٫۳۷ است؛ یعنی معمولاً تسهیل بیشتر با تضعیف کمتر همراه است، اما آن‌قدر نه که یکی از روی دیگری پیش‌بینی شود.

آزمون ۱۹ جمله دارد. نُه جمله، یعنی ۲، ۶، ۸، ۹، ۱۰، ۱۲، ۱۵، ۱۶ و ۱۸، اضطراب تسهیل‌کننده را می‌سنجند و نمره‌شان از ۹ تا ۴۵ است. ده جمله، یعنی ۱، ۳، ۴، ۵، ۷، ۱۱، ۱۳، ۱۴، ۱۷ و ۱۹، اضطراب تضعیف‌کننده را می‌سنجند و نمره‌شان از ۱۰ تا ۵۰ است. هر گزینه از ۱ تا ۵ نمره دارد و جهت نمره در خود گزینه‌ها گذاشته شده است، طوری که در هر بخش نمرهٔ بالاتر یعنی بیشتر همان نوع اضطراب. نمرهٔ کل ساخته نمی‌شود.
سازندگان برش یا هنجار منتشر نکرده‌اند و هنجار ایرانی هم در دست نیست. برای همین هر بخش با طیف پاسخ به سه دامنه تقسیم شده است: تسهیل‌کننده ۹ تا ۲۰ کم، ۲۱ تا ۳۲ متوسط و ۳۳ تا ۴۵ زیاد؛ تضعیف‌کننده ۱۰ تا ۲۳ کم، ۲۴ تا ۳۶ متوسط و ۳۷ تا ۵۰ زیاد. این مرزها جهانی‌اند و مقایسه با گروه دیگری نیستند.

این آزمون برای دانشجویان و دانش‌آموزان سال‌های آخر دبیرستان است که امتحان‌های رسمی می‌دهند. سازندگان آن را با دانشجویان کارشناسی ساختند و در پژوهش‌های ایرانی هم با دانشجویان به کار رفته است. در این سایت برای ۱۶ تا ۳۰ سال ارائه می‌شود.
اگر داوطلب کنکور، آزمون ارشد یا آزمون‌های استخدامی هستید، می‌توانید به همین امتحان‌ها فکر کنید.

نوزده سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. طیف از «همیشه» تا «هرگز» است. جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است. بخش‌ها ممکن است پشت سر هم بیایند؛ لازم نیست خودتان حساب کنید هر جمله مال کدام نمره است.

اول هر دو نمره را ببینید. تسهیل بالا و تضعیف پایین یعنی فشار برایتان سوخت است. تسهیل پایین و تضعیف بالا یعنی فشار بیشتر هزینه است و کار روی مهارت‌های جلسه بیشترین فایده را دارد. هر دو بالا یعنی اضطراب در شما دوچهره است و نمره‌ها احتمالاً پرنوسان‌اند. هر دو پایین یعنی امتحان برایتان رویدادی نسبتاً خنثی است.
بعد جمله‌هایی را که بالاترین نمره را گرفته‌اند پیدا کنید؛ مثلاً شروع جلسه، دومینوی سؤال سخت یا فشار وقت. همین جمله‌ها راهنمای عملی‌ترند.

در این آزمون ۱۹ جمله دربارهٔ تجربهٔ شما در امتحان‌ها آمده است. هر جمله پنج گزینهٔ ویژهٔ خودش را دارد؛ مثلاً یکی از «همیشه» تا «هرگز» است و دیگری از «هرگز کمکم نمی‌کند» تا «اغلب کمکم می‌کند». گزینه‌ها را با دقت بخوانید، چون جهتشان از جمله‌ای به جملهٔ دیگر عوض می‌شود. به امتحان‌های معمول این یکی دو سال فکر کنید، نه فقط به آخرین امتحان. جواب درست یا غلط وجود ندارد. پر کردن فرم حدود شش دقیقه طول می‌کشد.

اگر با آرامش بخوانید، کار حول‌وحوش شش دقیقه طول می‌کشد. لازم نیست رکورد بزنید.

این آزمون خودگزارشی است و ابزار تشخیص نیست. دامنه‌ها لنگرشده به طیف‌اند، نه هنجار آماری. متن جمله‌ها از بازنشر معتبر ابزار گرفته شده و مقالهٔ اصلی ۱۹۶۰ مستقیماً در دسترس ما نبوده است. پژوهش تاک در ۱۹۸۲ نشان داد که قالب جمله‌ها و حذف جمله‌های پرکننده بر نمره‌ها اثر دارد؛ پس نمرهٔ این نسخه را نباید عیناً با عددهای پژوهش‌های دیگر مقایسه کرد.
این آزمون فقط لحظهٔ جلسه و پیامدهای اضطراب را می‌پرسد و دربارهٔ نگرانی روزهای پیش از امتحان، نشانه‌های بدنی یا اضطراب عمومی زندگی تصویر کاملی نمی‌دهد.

این آزمون ابزار خودشناسی است و جایگزین ارزیابی روان‌شناس یا مشاور نیست. دامنه‌ها لنگرشده به طیف و جهانی‌اند، نه هنجار ایرانی. اگر اضطراب شما شدید است یا فکر آسیب به خود دارید، با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

برای تصویر کامل‌تر، می‌توان این آزمون را با مقیاس دلهرهٔ ارزیابی، سنجش اضطراب عمومی، خودکارآمدی تحصیلی یا مهارت‌های مطالعه همراه کرد. اگر جملهٔ ۱۳، یعنی خستگی از نگرانی تا حد بی‌تفاوتی، بالاست، سنجش خلق هم مفید است.

اگر روی مهارت‌های امتحان کار می‌کنید، پس از یک فصل امتحان یا حدود یک ترم دوباره پاسخ دهید. نمره‌ها در فاصلهٔ چند ماه نسبتاً پایدارند، پس تکرار زودتر از یک ماه معمولاً تغییر معناداری نشان نمی‌دهد.

در ایران، امتحان پایانی و کنکور وزن زیادی دارند و نتیجهٔ امتحان‌ها اغلب در خانواده و فامیل مطرح می‌شود. فرهنگ «شب امتحان» هم رایج است. این آزمون نشان می‌دهد که آدم‌ها در رابطه با فشار واقعاً فرق دارند و یک شیوهٔ مطالعه برای همه جواب نمی‌دهد. پاسخ‌های شما شخصی است؛ آن را فقط با کسی که به او اعتماد دارید در میان بگذارید.