پرسشنامهٔ خودگزارشی بزهکاری نوجوانان (SRD، پیمایش ملی جوانان)

این پرسشنامه از تو می‌خواهد به یک سال گذشته‌ات نگاه کنی و بگویی چند بار کارهایی کرده‌ای که قانون یا قاعده‌ای را می‌شکنند؛ از تقلب و غیبت تا درگیری، دزدی و مصرف مواد. هیچ‌کدام از جمله‌ها برای قضاوت کردن تو نیامده‌اند. هدف این است که تصویری صادقانه از سالی که گذشت داشته باشی؛ تصویری که فقط مال خودت است و می‌توانی با آن تصمیم بگیری که سال بعد چه شکلی باشد.

پرسشنامهٔ خودگزارشی بزهکاری را دلبرت الیوت و همکارانش، از جمله سوزان ایجتون و دیوید هویزینگا، برای پیمایش ملی جوانان آمریکا ساختند. نخستین موج آن پیمایش در سال ۱۹۷۷ با نمونه‌ای ملی از هزار و هفتصد و بیست‌وشش نوجوان یازده تا هفده ساله انجام شد. فهرست جمله‌ها و ترتیبشان از گزارش پروژهٔ شمارهٔ ده همان پیمایش (کانتر، ۱۹۸۰) برداشته شده است. نتایج کامل‌تر پیمایش بعدها در کتاب «تبیین بزهکاری و مصرف مواد» (۱۹۸۵) منتشر شد.

سازندگان می‌خواستند ابزاری بسازند که هم کارهای کوچک و هم جرم‌های جدی را بپرسد، جمله‌های تکراری نداشته باشد، به جای «گاهی» و «اغلب» عدد دقیق بخواهد، و یک سال تقویمی را بپرسد تا یادآوری آسان‌تر باشد. در پیمایش اصلی، نوجوانان در جایی خصوصی با یک مصاحبه‌گر آموزش‌دیده حرف می‌زدند و پیش از آن، محرمانه ماندن اطلاعات برایشان تضمین می‌شد.

این پرسشنامه ۴۷ جمله دارد و شمار رفتارهایی را که در یک سال گذشته انجام داده‌ای می‌شمارد. چهل جملهٔ نخست دربارهٔ رفتارهایی است که قانون یا قاعده‌ای را می‌شکنند، و هفت جملهٔ پایانی دربارهٔ مصرف الکل و مواد. هدف، شمردن است، نه برچسب زدن: پرسشنامه نمی‌گوید تو چه جور آدمی هستی، فقط می‌گوید به گفتهٔ خودت در سال گذشته چه کرده‌ای.

پرسشنامه ۴۷ جمله دارد، با همان ترتیبی که در گزارش پیمایش ملی جوانان چاپ شده است.

جمله‌های ۱ تا ۴۰ دربارهٔ رفتارهایی مثل آسیب زدن به اموال، دزدی، درگیری، زورگیری، رفتارهای جنسی، فروش مواد و تخلف‌های مدرسه‌اند. برای هر کدام تعداد دفعات را می‌زنی. جمع این بخش در چهار پله گزارش می‌شود: صفر تا ۲۴، ۲۵ تا ۴۹، ۵۰ تا ۱۹۹، و ۲۰۰ و بیشتر؛ همان پله‌هایی که در گزارش منتشرشدهٔ پیمایش آمده است.

جمله‌های ۴۱ تا ۴۷ دربارهٔ مصرف الکل، ماری‌جوانا، توهم‌زاها، آمفتامین‌ها، آرام‌بخش‌ها، هروئین و کوکائین‌اند. برای هر کدام تکرار مصرف را از میان هفت گزینه انتخاب می‌کنی. این بخش جداگانه گزارش می‌شود و فقط نشان می‌دهد مصرفی بوده یا نه.

این پرسشنامه برای نوجوانان سیزده تا هفده ساله است و خود نوجوان آن را پر می‌کند. گزارش هم برای خود توست. چون بعضی جمله‌ها دربارهٔ موضوع‌های حساسی مثل رابطهٔ جنسی و مواد مخدرند، اگر کمتر از سیزده سال داری، بهتر است آن را پر نکنی.

این پرسشنامه برای استفادهٔ شخصی خود نوجوان طراحی شده است. پاسخ‌ها و گزارش فقط برای خود توست. اگر بخواهی، می‌توانی نتیجه را با مشاور مدرسه یا یک متخصص سلامت روان در میان بگذاری تا به گفت‌وگو کمک کند؛ اما این تصمیم کاملاً با خودت است.

پرسشنامه برای غربال یا ارزیابی رسمی در مدرسه یا هیچ نهاد دیگری طراحی نشده و نتیجه‌اش نباید برای تصمیم‌گیری دربارهٔ تو، مثل انضباط مدرسه یا پروندهٔ رسمی، به کار برود.

هر بخش جداگانه خوانده می‌شود. در بخش رفتارها، جمع تعداد دفعات در یکی از چهار پله قرار می‌گیرد. برای گزینه‌های گروهی، کمترین عدد هر گروه حساب می‌شود؛ پس جمع تو کف ماجراست. در بخش مصرف، هر گزینه کد خودش را دارد و جمع فقط نشان می‌دهد مصرفی گزارش شده یا نه. در هر دو بخش، نگاه کردن به جمله‌هایی که علامت زده‌ای، از خود عدد مهم‌تر است، چون پرسشنامه کارهای کوچک و جدی را با یک وزن می‌شمارد.

این پرسشنامه هنجار ایرانی ندارد. پله‌های بخش رفتارها از گزارش پیمایش آمریکایی سال ۱۹۷۶ آمده‌اند و فقط برای مقایسه با همان جدول‌اند. نسخهٔ فارسی، ترجمه‌ای ویرایشی است و در پژوهشی مستقل اعتباریابی نشده است.

در پیمایش اصلی، برای جمله‌های رفتاری عدد دقیق پرسیده می‌شد. این‌جا گزینه‌های بالای نُه بار گروهی‌اند و کمترین عدد هر گروه حساب می‌شود. برای مصرف مواد هم دسته‌های منتشرشده گزینه‌ای برای کمتر از ماهی یک بار ندارند.

پرسشنامه شدت رفتارها را وزن نمی‌دهد و علت آن‌ها را نمی‌سنجد. تشخیص هم نمی‌دهد.

برای تصویر کامل‌تر، می‌توان این پرسشنامه را کنار ابزارهایی گذاشت که حال روانی، خلق و اضطراب یا رابطه با خانواده و دوستان را می‌سنجند. اما بهترین همراه این پرسشنامه، گفت‌وگو با یک مشاور یا متخصص سلامت روان است که می‌تواند علت‌ها را هم ببیند.

اگر در بخش رفتارها به پله‌های بالا رسیدی یا در بخش مصرف، مصرفی گزارش کردی، گزارش همان بخش پیشنهادهای مشخص‌تری برای قدم بعدی دارد. آن پیشنهادها را با حوصله بخوان.

چون پرسشنامه دوازده ماه گذشته را می‌پرسد، پر کردن دوباره پس از یک سال معنادارترین مقایسه را می‌دهد. اگر بعد از چند ماه تصمیم گرفتی رفتاری را تغییر دهی، می‌توانی زودتر هم دوباره پرش کنی، به شرط این‌که یادت باشد بخشی از دوازده ماهی که می‌پرسد، به پیش از تغییر برمی‌گردد.

این پرسشنامه برای نوجوانان آمریکایی دههٔ هفتاد میلادی ساخته شده است. بعضی جمله‌ها، مثل اتواستاپ در جاهای ممنوع یا خرید مشروب برای زیر سن قانونی، در آن فضا معنا داشتند. ارزش‌های دلاری اشیای دزدیده‌شده در ترجمه به «کم»، «متوسط» و «زیاد» تبدیل شده و نام‌های خیابانی مواد حذف یا ساده شده است.

در ایران، مصرف الکل و مواد و رفتارهای جنسی خارج از ازدواج پیامد قانونی و اجتماعی سنگینی دارند. به همین دلیل، تأکید پرسشنامه بر محرمانه ماندن پاسخ‌ها اهمیت بیشتری دارد. موادی که امروز در ایران رایج‌اند، مثل شیشه، تریاک و ترامادول، و همین‌طور سیگار و قلیان، در فهرست نیستند.

این پرسشنامه ابزار تشخیصی نیست و جای ارزیابی متخصص را نمی‌گیرد. نتیجه فقط بازتاب پاسخ‌های خودت دربارهٔ یک سال گذشته است. اگر در خطری یا به کسی آسیب زده‌ای یا ممکن است بزنی، با یک بزرگسال قابل‌اعتماد، مشاور یا متخصص حرف بزن. در خطر فوری با ۱۱۰ یا ۱۱۵ تماس بگیر.