مقیاس خودکارآمدی رژیم غذایی (DIET-SE، ۱۱ پرسش)

۱۱

سنجه علمی

۵

دقیقه

۱۴۸٬۰۰۰

تومان

ورود و شروع کاوش درون

برای شرکت در آزمون ابتدا وارد شوید

نمونه گزارش آزمون

نگاهی کلی به آنچه در پایان خواهید دید

مشاهده ←

مقدمه

بسیاری از کسانی که برنامهٔ غذایی را شروع می‌کنند، در روزهای عادی موفق‌اند اما در موقعیت‌های خاص، مثل مهمانی، جشن یا پس از یک بحث ناراحت‌کننده، برنامه را کنار می‌گذارند. روان‌شناسان به باور فرد دربارهٔ توانایی‌اش در چنین موقعیت‌هایی «خودکارآمدی» می‌گویند؛ مفهومی که آلبرت بندورا مطرح کرد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند این باور بر میزان تلاش، پایداری و بازگشت پس از لغزش اثر می‌گذارد. شناختن اینکه در کدام موقعیت‌ها بیشتر و در کدام کمتر به خودتان اطمینان دارید، به شما کمک می‌کند تلاشتان را جایی متمرکز کنید که بیشترین اثر را دارد.
این آزمون برخلاف بسیاری از پرسش‌نامه‌ها، پرسش‌های کلی نمی‌پرسد؛ موقعیت‌های ملموس روزمره را پیش چشم شما می‌آورد. همین ویژگی آن را به تجربهٔ واقعی نزدیک‌تر می‌کند و نتیجه‌اش را برای برنامه‌ریزی عملی مفیدتر می‌سازد.

معرفی آزمون

مقیاس خودکارآمدی رژیم غذایی (Dieting Self-Efficacy Scale، DIET-SE) را کاترین استیچ، بربل کناوپر و امی تینت در سال ۲۰۰۹ در مجلهٔ Assessment منتشر کردند. موقعیت‌های آن از سیاههٔ وسوسه‌های غذایی رژیم‌گیرندگان (شلونت و زیمرینگ، ۱۹۸۸) گرفته شده‌اند. سازندگان در چهار مطالعه نشان دادند مقیاس سه عامل پایا دارد، با سنجه‌های دیگر خودکارآمدی رژیم، بازداری‌زدایی در خوردن و حساسیت به گرسنگی رابطه دارد و در نمونه‌ای ۶۸ نفره، مصرف واقعی غذا را پیش‌بینی می‌کند. نسخهٔ اسپانیایی آن نیز در پژوهش‌ها به کار رفته است. در پژوهش‌های منتشرشده، نسخهٔ فارسی اعتباریابی‌شده‌ای از آن گزارش نشده است و ترجمهٔ موقعیت‌ها کار خود سایت است.
تحلیل عاملی اکتشافی روی ۳۹۲ نفر و تحلیل تأییدی روی ۱۲۴ نفر انجام شد. در پژوهشی روی جوانان پرو با نسخهٔ اسپانیایی، پایایی سه زیرمقیاس ۰٫۷۷، ۰٫۷۲ و ۰٫۷۰ گزارش شد.

هدف و سنجش

هدف این آزمون سنجش اطمینان شما به توانایی پایبندی به برنامهٔ غذایی در ۱۱ موقعیت دشوار است. موقعیت‌ها در سه گروه قرار می‌گیرند: وسوسهٔ غذاهای پرکالری (مثل کیک جشن یا بستنی وقت ناهار)، موقعیت‌های اجتماعی و درونی (مثل تعارف سر سفره، مهمانی و خستگی پایان روز) و رویدادهای عاطفی ناخوشایند (مثل بحث با خانواده یا روز پراضطراب کاری). نتیجه نشان می‌دهد در مجموع و در هر گروه چقدر به خودتان اطمینان دارید. این آزمون رفتار واقعی خوردن، کیفیت رژیم یا وزن را نمی‌سنجد و تشخیص نمی‌دهد.
آگاهی از الگوی اطمینانتان در این سه گروه، پایه‌ای برای طراحی برنامه‌ای است که با زندگی واقعی شما سازگار باشد.

ساختار و نمره‌گذاری

آزمون ۱۱ پرسش دارد و هر پرسش پنج گزینه: اصلاً مطمئن نیستم (۰)، کمی مطمئنم (۱)، تا حدی مطمئنم (۲)، نسبتاً مطمئنم (۳) و خیلی مطمئنم (۴). هیچ پرسشی معکوس نیست. جمع نمره‌ها بین ۰ و ۴۴ است و عدد بالاتر یعنی اطمینان بیشتر. سه زیرمقیاس هم قابل محاسبه‌اند: غذاهای پرکالری (پرسش‌های ۳، ۶، ۷ و ۱۰)، موقعیت‌های اجتماعی و درونی (۱، ۲، ۵ و ۹) و رویدادهای عاطفی (۴، ۸ و ۱۱). برای این مقیاس هنجار جمعیتی یا نقطهٔ برش منتشرشده‌ای در دست نیست؛ بنابراین گزارش دامنه را به سه بخش مساوی تقسیم می‌کند: ۰ تا ۱۴ کم، ۱۵ تا ۲۹ متوسط و ۳۰ تا ۴۴ زیاد.

برای چه کسی مناسب است؟

این آزمون برای کسانی مناسب است که برنامهٔ غذایی دارند، قصد شروع آن را دارند یا می‌خواهند رابطه‌شان با غذا را بهتر بشناسند. نسخهٔ این سایت برای ۱۶ سال به بالا تنظیم شده است؛ یعنی نوجوانان بزرگ‌تر و بزرگسالان می‌توانند به آن پاسخ دهند. اگر سابقهٔ اختلال خوردن دارید، بهتر است نتیجه را با درمانگر خود در میان بگذارید.

در چه موقعیت‌هایی به کار می‌آید؟

این آزمون در موقعیت‌های زیر به کار می‌آید:

پیش از شروع برنامهٔ کاهش یا کنترل وزن، برای شناختن موقعیت‌های پرخطروقتی برنامه‌های قبلی را بارها نیمه‌کاره رها کرده‌ایدبرای گفت‌وگو با متخصص تغذیه دربارهٔ چالش‌های واقعی‌تانوقتی حس می‌کنید احساسات بر خوردنتان اثر می‌گذارندبرای آماده شدن پیش از مهمانی‌ها و مناسبت‌هابرای مقایسهٔ اطمینان خود پیش و پس از یک دورهٔ آموزش یا مشاوره

این آزمون جایگزین ارزیابی متخصص تغذیه، پزشک یا روان‌شناس نیست.

کاربرد در مشاوره و درمان

متخصصان تغذیه و روان‌شناسان سلامت می‌توانند از نتیجه برای شناختن موقعیت‌های پرخطر مراجع و طراحی برنامه‌های «اگر-آنگاه» استفاده کنند. زیرمقیاس‌ها نشان می‌دهند تمرکز مداخله باید بر محیط غذایی، مهارت‌های اجتماعی یا مدیریت هیجان باشد. استفاده از نتیجه برای داوری دربارهٔ اراده یا تصمیم‌های استخدامی مناسب نیست.
در برنامه‌های گروهی مدیریت وزن، نتیجهٔ آغاز و پایان دوره می‌تواند نشان دهد اطمینان شرکت‌کنندگان در کدام موقعیت‌ها بیشتر شده است.

تفسیر کاربردی

نمرهٔ کل تصویری کلی می‌دهد، اما زیرمقیاس‌ها گویاترند. جمع هر گروه را بر تعداد پرسش‌هایش تقسیم کنید تا میانگینی بین ۰ تا ۴ به دست آید و سه گروه را مقایسه کنید. گروه پایین‌تر، جای مناسبی برای شروع تمرین است. همچنین پاسخ‌ها را با تجربهٔ واقعی چند هفتهٔ اخیر مقایسه کنید؛ اطمینان و رفتار به هم مرتبط‌اند، اما یکی نیستند. اطمینان بسیار بالا اگر با اضطراب یا سخت‌گیری همراه باشد، نیازمند توجه است.
برای نمونه (مثال فرضی)، دو نفر با نمرهٔ کل ۳۳ ممکن است یکی در موقعیت‌های عاطفی بسیار نامطمئن و در بقیه مطمئن باشد و دیگری در مهمانی‌ها نامطمئن و در بقیه مطمئن. اولی از مهارت‌های مدیریت هیجان سود می‌برد و دومی از آمادگی برای موقعیت‌های اجتماعی.

محدودیت‌ها

برای نمرهٔ کل هنجار جمعیتی در دست نیست و بازه‌ها فقط تقسیم دامنهٔ پاسخ‌اند. موقعیت‌ها از زندگی رژیم‌گیرندگان غربی گرفته شده‌اند و برخی، مثل جشن کاری با کیک، ممکن است در زندگی ایرانی کمتر پیش بیایند. ترجمهٔ فارسی جداگانه اعتباریابی نشده است. پاسخ‌ها خودگزارشی‌اند و ممکن است کمی خوش‌بینانه‌تر از رفتار واقعی باشند.
این مقیاس فقط سه نوع موقعیت را پوشش می‌دهد و موقعیت‌هایی مثل سفر، شب‌کاری یا بیماری را نمی‌سنجد.

ترکیب با سایر ابزارها

برای تصویر کامل‌تر، این مقیاس را می‌توان کنار ابزارهای سنجش سبک خوردن، مثل مقیاس خوردن محدودشده، خوردن هیجانی یا خوردن بیرونی، و ابزارهای غربالگری اختلال خوردن به کار برد. ارزیابی متخصص تغذیه دربارهٔ کیفیت و کفایت برنامهٔ غذایی هم بخش مهمی از تصویر است.
ثبت چندهفته‌ای موقعیت‌های دشوار در یک دفترچه هم می‌تواند نتیجهٔ آزمون را با تجربهٔ واقعی شما مقایسه کند.

* برای دیدن آزمون‌های مرتبط، به بلوک «آزمون‌های مرتبط» در پایین همین صفحه نگاه کنید.

زمان‌بندی تکرار

خودکارآمدی با تجربه تغییر می‌کند. تکرار آزمون پس از یکی دو ماه تمرین در موقعیت‌های انتخابی، یا پس از تغییر مهمی در زندگی مثل شغل تازه یا بیماری، می‌تواند تغییر اطمینان شما را نشان دهد.
برای مقایسه، به تغییر میانگین هر گروه بیش از تغییر یکی دو نمره‌ای در نمرهٔ کل توجه کنید.

ملاحظات فرهنگی و حریم خصوصی

در فرهنگ ایرانی، تعارف، مهمان‌نوازی و سفره‌های خانوادگی جایگاه ویژه‌ای دارند و «نه» گفتن به غذای میزبان دشوار است. چند موقعیت این مقیاس دقیقاً همین چالش را می‌سنجند. مناسبت‌هایی مثل نوروز، یلدا و رمضان هم الگوی خوردن را تغییر می‌دهند. پاسخ‌های شما خصوصی‌اند و بدون رضایتتان با کسی به اشتراک گذاشته نمی‌شوند.

سؤالات متداول

این آزمون چند پرسش دارد؟

۱۱ پرسش، که پاسخ دادن به آن حدود پنج دقیقه طول می‌کشد.

آیا نمرهٔ پایین یعنی ارادهٔ ضعیف؟

نه. خودکارآمدی باور به توانایی در موقعیت‌های مشخص است و با تجربه تغییر می‌کند.

آیا اگر رژیم نمی‌گیرم هم می‌توانم آزمون را بدهم؟

بله؛ نتیجه نشان می‌دهد در صورت شروع برنامه، کدام موقعیت‌ها احتمالاً سخت‌ترند.

آیا نمره با هنجار مقایسه می‌شود؟

نه. بازه‌ها سه بخش مساوی دامنهٔ ۰ تا ۴۴ هستند.

زیرمقیاس‌ها را چطور حساب کنم؟

جمع پرسش‌های هر گروه را بر تعداد پرسش‌هایش تقسیم کنید.

آیا نسخهٔ فارسی معتبر وجود دارد؟

در پژوهش‌های منتشرشده، نسخهٔ فارسی اعتباریابی‌شده‌ای از آن گزارش نشده است؛ ترجمه کار خود سایت است.

نمرهٔ خیلی بالا ممکن است نگران‌کننده باشد؟

اگر با اضطراب، احساس گناه یا حذف وعده‌ها همراه است، با متخصص صحبت کنید.

اگر نتیجه نگرانم کرد چه کنم؟

با متخصص تغذیه یا روان‌شناس صحبت کنید یا با صدای مشاور ۱۴۸۰ تماس بگیرید.

سلب مسئولیت

این آزمون ابزار خودشناسی آموزشی است و جای ارزیابی پزشک، متخصص تغذیه یا روان‌شناس را نمی‌گیرد. نتیجه بر پایهٔ ترجمه‌ای اعتباریابی‌نشده و سطح‌بندی دامنهٔ پاسخ است. اگر پرخوری خارج از کنترل، کاهش وزن سریع یا اشتغال ذهنی شدید با غذا دارید، کمک تخصصی بگیرید. در شرایط اضطراری با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

نظر یا پرسش‌تان را در مورد آزمون مطرح کنید

© ۱۴۰۵ پلتفرم خودشناسی دکتر مانی رفیعی — هم‌سفر امن شما در مسیر آگاهی و رشد شخصی