پرسشنامه TCI-125 — سرشت و منش کلونینجر

(TCI-125) پرسش نامه مزاج و سرشت کلونینجر
این پرسش نامه توسط کلونیجر برای سنجش 4 بعد سرشتی شخصیت و نیز سه بعد منش (یعنی ویژگی هایی که تحت تاثیر عوامل محیطی در ساختار شخصیتی فرد پدید آمده است) توسعه داده شده است. کاونیجر تلاش کرده است که با نگاه و تاکید بر پارامترهای زیست شناختی یک چارچوب نظری محکم را در زمینه سرشت و منش پدید آورد. در چاپ ششم کتاب جامع روان پزشکی (سادوک و سادوک، 2000) این پرسش نامه مورد توجه قرار گرفته است. کاربرد پرسش نامه های معتبر نظیر TCI می تواند یکی از مشکلات بالینی روان پزشکی در ایران، یعنی ساختار شخصیتی را تا حدودی حل کند.
در این پرسشنامه، جملاتی را خواهید دید که مردم معمولاً برای بیان نگرشها، علاقهها و احساسهای شخصی خود بهکار میبرند. لطفاً جملات را بخوانید و گزینهای را که به وضعیت شما نزدیکتر است، انتخاب کنید. پاسخ خود را در روبهروی جملهی مربوطه با علامت ضربدر (×) مشخص نمایید.
هر جمله را بهدقت بخوانید و اولین پاسخی را که به نظرتان درست میآید، علامت بزنید. هیچ جملهای را بدون پاسخ نگذارید، حتی اگر دربارهی پاسخ مطمئن نیستید. به یاد داشته باشید که پاسخها بهصورت صحیح یا غلط ارزیابی نمیشود و برای پاسخ دادن به جملات نیز احتیاج به تخصص ویژهای نیست. خود را صادقانه توصیف کرده و نظرات خود را با حداکثر صحت، بیان نمایید.
نظریه های زیست شناختی شخصیت جایگاه ویژه ای در متون روان شناسی جهان دارد اما به نظر می رسد در متون فارسی، توجه به شخصیت از دیدگاه زیستی، به استثنای تلاش های پراکنده، همواره مورد غفلت بوده است.
کلونینجر مدلی عمومی را ارائه داده است که شخصیت بهنجار و نابهنجار را در بر می گیرد. او به عنوان منتقد نظریه آیزنک معتقد است که مدل های ارائه شده بر اساس یافته های تحلیل عاملی، نارسا و ناقص هستند. از دیدگاه او، نظریه های آیزنک و دیگران فقط جنبه های فنوتایپی شخصیت را که قابل مشاهده اند، می سنجد. بر این اساس، در این نظریه ها معمولا ساختارهای فنو تایپی و ژنوتایپی یکسان فرض می شوند. او معتقد است که بعد برونگرایی آیزنک از نظر ژنتیک داری ماهیتی ناهمگن است. برونگرایی از نظر او ترکیبی از وِیژگی های تکانش وری و اجتماع آمیزی است و از نظر ژنتیکی مستقل از یکدیگرند.
در نظریه کلونینجر، سرشت به پاسخ های هیجانی خودکار باز می گردد و تاحدودی جنبه وراثتی دارد و در سراسر زندگی استوار می ماند. در مقابل، منش به خود پنداره ها و تفاوت های فردی در اهداف و ارزش ها و انتخاب های فرد و معنای تجربه او در زندگی بر می گردد. منش تا اندازه ای متاثر از یادگیری اجتماعی- فرهنگی است و در طول زندگی رشد می کند. هر یک از ابعاد سرشتی و منشی در یک شبکه تعاملی جریان سازگاری و تطابق تجربیات زندگی را راه اندازی و هدایت می کند. آمادگی ابتلا به اختلال های هیجانی و رفتاری از چگونگی عملکرد این دستگاه تعاملی، جریان سازگاری و تطابق تجربیات زندگی را راه اندازی و هدایت می کند. آمادگی ابتلا به اختلال های هیجانی و رفتاری از چگونگی عملکرد این دستگاه تعاملی اثر می پذیرد.
این پرسش نامه به گونه ای طراحی شده است تا بتواند در حکم یک پرسشنامه شخصیتی جامع ایفای نقش کند و بنابراین کاربردهای گسترده ای دارد. برای مثال، با استفاده از مقیاس های منش می توان اختلال های شخصیتی را در فرد تعیین و از مقیاس های

مدل TCI بر پایه نظریه زیست‌اجتماعی شخصیت (Biopsychosocial Model) توسعه یافته است. در این چارچوب، «سرشت» (Temperament) به پاسخ‌های هیجانی خودکار، تمایلات زیستی و الگوهای رفتاری نسبتاً پایدار اشاره دارد؛ «منش» (Character) به خودپنداره، اهداف، ارزش‌ها و انتخاب‌های آگاهانه فرد در طول زندگی مربوط می‌شود. این تمایز برای درک تفاوت میان ویژگی‌هایی که بیشتر وراثتی‌اند (مانند نوجویی یا آسیب‌پرهیزی) و ویژگی‌هایی که بیشتر از یادگیری و تجربه رشد می‌کنند (مانند خودراهبری یا همکاری) حیاتی است.

فرم کوتاه ۱۲۵ سؤالی (TCI-125) شامل ۲۴ خرده‌مقیاس در ۷ بعد اصلی است. ابعاد سرشت: نوجویی (NS)، آسیب‌پرهیزی (HA)، پاداش‌وابستگی (RD) و پشتکار (Per). ابعاد منش: خودراهبری (SD)، همکاری (CO) و خودفراروی (ST). ترکیب سه بعد منش، ۸ «تیپ شخصیت» Cloninger را تشکیل می‌دهد — از الگوی «خلاق» (بالا در هر سه) تا «فروپاشیده» (پایین در هر سه).

اعتبارسنجی فارسی: کاویانی و پورناصح (۱۳۸۴) در نمونه ۱۲۱۲ نفری از جمعیت ایرانی. ضریب α کرونباخ برای ابعاد بین ۰٫۵۵ (پشتکار) تا ۰٫۸۴ (خودراهبری) گزارش شده است. این پرسشنامه در متون بالینی معتبر (از جمله سادوک و سادوک) به‌عنوان ابزار جامع سنجش ساختار شخصیت مورد توجه قرار گرفته است.

TCI-125 برای بالغانی که می‌خواهند الگوی خُلق‌وخو و منش خود را بشناسند مناسب است.

• خودشناسی و توسعه فردی
• مشاوره شغلی، کوچینگ و تیم‌سازی
• پژوهش روان‌شناسی شخصیت و مقایسه با NEO/HEXACO/CPI
• گفت‌وگوی درمانی و بالینی (با روان‌درمانگر)

نسخه فارسی بر اساس اعتبارسنجی کاویانی و پورناصح (۱۳۸۴) در جمعیت ایرانی (N=1212) است.

در این پرسشنامه، جملاتی را خواهید دید که مردم معمولاً برای بیان نگرشها، علاقهها و احساسهای شخصی خود بهکار میبرند. لطفاً جملات را بخوانید و گزینهای را که به وضعیت شما نزدیکتر است، انتخاب کنید. پاسخ خود را در روبهروی جملهی مربوطه با علامت ضربدر (×) مشخص نمایید.
هر جمله را بهدقت بخوانید و اولین پاسخی را که به نظرتان درست میآید، علامت بزنید. هیچ جملهای را بدون پاسخ نگذارید، حتی اگر دربارهی پاسخ مطمئن نیستید. به یاد داشته باشید که پاسخها بهصورت صحیح یا غلط ارزیابی نمیشود و برای پاسخ دادن به جملات نیز احتیاج به تخصص ویژهای نیست. خود را صادقانه توصیف کرده و نظرات خود را با حداکثر صحت، بیان نمایید.

• به هر جمله «صحیح» یا «غلط» پاسخ دهید.
• پاسخ درست یا غلط مطلق وجود ندارد؛ صادقانه پاسخ دهید.
• زمان پیشنهادی: حدود ۲۰ تا ۲۵ دقیقه.
• پیشرفت شما ذخیره می‌شود.

گزارش TCI-125 شامل:

۱. پروفایل دوگانه خُلق‌وخو (۴ بعد) و منش (۳ بعد)
۲. تیپ شخصیت Cloninger (۸ الگو بر اساس SD×CO×ST)
۳. نمره T و percentile برای ۷ بعد اصلی
۴. جدول ۲۴ خرده‌مقیاس با نوار طیف
۵. تفسیر فارسی خودشناسی و تحلیل مدیر
۶. خروجی PDF

تفاوت خُلق‌وخو و منش چیست؟
خُلق‌وخو (NS, HA, RD, Per) زیست‌پایه‌تر و پایدارتر است؛ منش (SD, CO, ST) بیشتر یادگیری‌پذیر است.

TCI با NEO/HEXACO چه فرقی دارد؟
TCI مدل زیست‌اجتماعی کلونینجر را می‌سنجد و تیپ شخصیت ۸گانه بر اساس منش ارائه می‌دهد.

تیپ شخصیت چگونه تعیین می‌شود؟
بر اساس بالا/پایین بودن سه بعد منش (خودراهبری، همکاری، خودفراروی) یکی از ۸ تیپ Cloninger انتخاب می‌شود.

نمره T یعنی چه؟
نمره استاندارد با میانگین ۵۰ و انحراف ۱۰ نسبت به هنجار کاویانی و پورناصح (۱۳۸۴)، جدول ۴، N=1212.

TCI آزمون دارای حق نشر است (C. Robert Cloninger, M.D.). این نسخه برای خودشناسی، آموزش و کاربرد داخلی/پژوهشی در پلتفرم ManiTest ارائه شده و جایگزین فرم رسمی ناشر، تفسیر بالینی، تشخیص یا تصمیم‌گیری به‌تنهایی نیست.