مقیاس قدردانی از بدن ۲ (BAS-2)

مقیاس قدردانی از بدن ۲ ابزاری کوتاه است که نشان می‌دهد نوجوان چقدر بدنش را می‌پذیرد، به آن احترام می‌گذارد، از آن مراقبت می‌کند و در آن احساس راحتی دارد. این مقیاس برخلاف بسیاری از ابزارهای قدیمی‌تر، به‌جای اینکه نارضایتی از بدن را بسنجد، جنبهٔ مثبت رابطه با بدن را اندازه می‌گیرد. نوجوانی سال‌هایی است که بدن به‌سرعت تغییر می‌کند و پیام‌های رسانه‌ای دربارهٔ ظاهر بیشتر از همیشه شنیده می‌شوند؛ دانستن اینکه رابطه با بدن در چه وضعی است، به نوجوان و خانواده کمک می‌کند زودتر از آن مراقبت کنند. نتیجه برای فکر کردن و گفت‌وگوست، نه برای قضاوت دربارهٔ ظاهر.

نام اصلی این ابزار Body Appreciation Scale-2 (BAS-2) است و نام فارسی آن «مقیاس قدردانی از بدن ۲». تریسی تیلکا و نیکول وود-بارکالو آن را در سال ۲۰۱۵ در مجلهٔ Body Image (انتشارات الزویر) منتشر کردند. این مقیاس بازنگری نسخهٔ سیزده‌جمله‌ای است که آوالوس، تیلکا و وود-بارکالو در سال ۲۰۰۵ ساخته بودند؛ در نسخهٔ دوم، فرم‌های جداگانهٔ زن و مرد یکی شد و زبان مبتنی بر عیب حذف شد. پایهٔ نظری آن، پژوهش‌های تصویر مثبت بدن است. نسخه‌ای برای کودکان نه تا یازده ساله هم وجود دارد. لموآن و همکاران در سال ۲۰۱۸ اعتبار آن را در نوجوانان دوازده تا نوزده ساله نشان دادند و عطاری در سال ۲۰۱۶ نسخهٔ فارسی را در دانشجویان ایرانی بررسی کرد.

هدف این مقیاس سنجش قدردانی از بدن است؛ یعنی پذیرش، احترام، محبت و مراقبت نسبت به بدن، صرف نظر از اینکه با آرمان‌های رسانه‌ای چقدر شبیه یا متفاوت است. مقیاس یک بُعد دارد:
• قدردانی از بدن (۱۰ جمله): پذیرش و محبت، دیدن ویژگی‌های خوب، توجه به نیازهای بدن، نشان دادن نگاه مثبت در رفتار و احساس زیبایی با وجود تفاوت با تصویرهای رسانه‌ای؛ نمره از ۱۰ تا ۵۰.
هدف، کمک به نوجوان برای شناختن رابطه‌اش با بدن و پیدا کردن راه‌های تقویت آن است، نه تشخیص بیماری یا داوری دربارهٔ ظاهر.

مقیاس ۱۰ جمله دارد که همه به یک بُعد تعلق دارند. گزینه‌ها و نمره‌ها: هرگز ۱، به‌ندرت ۲، گاهی ۳، اغلب ۴ و همیشه ۵. هیچ جمله‌ای معکوس نیست. سازندگان میانگین ده جمله (از ۱ تا ۵) را نمره می‌دانند؛ این سایت جمع آن‌ها را گزارش می‌کند که از ۱۰ تا ۵۰ است و برابر میانگین ضرب در ده. نتیجه در سه سطح گزارش می‌شود که از هنجار جهانی نوجوانان ساخته شده‌اند: ۱۰ تا ۳۱ پایین‌تر از میانگین، ۳۲ تا ۴۷ در محدودهٔ میانگین و ۴۸ تا ۵۰ بالاتر از میانگین. ترتیب جمله‌ها همان ترتیب نسخهٔ منتشرشده است و همهٔ جمله‌ها به یک سمت نمره می‌گیرند؛ هرچه جواب بالاتر، قدردانی بیشتر.

این فرم برای نوجوانان دوازده تا هفده ساله، دختر و پسر، است که خودشان جواب می‌دهند. برای کودکان نه تا یازده ساله، نسخهٔ ویژهٔ کودکان مناسب‌تر است. اگر نوجوانی در حال حاضر به خاطر اختلال خوردن تحت درمان است، بهتر است این پرسشنامه زیر نظر درمانگرش پر شود.

در خانه، نتیجه می‌تواند بهانه‌ای برای گفت‌وگویی آرام دربارهٔ بدن، رسانه‌ها و حرف‌هایی باشد که در خانواده دربارهٔ ظاهر زده می‌شود، به شرطی که نوجوان خودش بخواهد. در مدرسه، مشاوران می‌توانند از آن در برنامه‌های گروهی پیشگیری و سواد رسانه‌ای، به‌صورت بی‌نام، استفاده کنند و تغییر پیش و پس از برنامه را ببینند. در مشاوره، این مقیاس کنار مصاحبه کمک می‌کند جنبهٔ مثبت رابطه با بدن هم دیده شود، نه فقط نگرانی‌ها. استفاده از نتیجه برای مقایسهٔ نوجوانان با یکدیگر یا قضاوت دربارهٔ ظاهرشان مناسب نیست.

نتیجه به‌صورت جمع ده جمله، از ۱۰ تا ۵۰، گزارش می‌شود. برش رسمی تشخیصی وجود ندارد؛ سطح‌ها از میانگین و انحراف معیار پژوهش لموآن و همکاران (۲۰۱۸) با هزار و دوازده نوجوان و جوان دوازده تا نوزده سالهٔ دانمارکی، پرتغالی و سوئدی ساخته شده‌اند: میانگین حدود ۳۹٫۵ و انحراف معیار حدود ۸٫۴. نمرهٔ ۱۰ تا ۳۱ یعنی بیش از یک انحراف معیار پایین‌تر از میانگین، ۳۲ تا ۴۷ در محدودهٔ میانگین و ۴۸ تا ۵۰ بیش از یک انحراف معیار بالاتر. این هنجار جهانی است، نه هنجار ایرانی. در آن پژوهش، دخترها به‌طور میانگین کمی پایین‌تر از پسرها بودند؛ پس نمرهٔ دختران را با این نکته بخوانید.

این مقیاس فقط قدردانی از بدن را می‌سنجد و نارضایتی از بدن، نشانه‌های اختلال خوردن، اضطراب ظاهر یا افسردگی را اندازه نمی‌گیرد. نمرهٔ بالا لزوماً به معنای نبودن نگرانی نیست و ممکن است تحت تأثیر تمایل به جواب «درست» باشد. هنجار ایرانی برای نوجوانان منتشر نشده و مقایسه با نوجوانان اروپایی است. نسخهٔ فارسی در دانشجویان بررسی شده، نه در نوجوانان، و متن فارسی این سایت ترجمهٔ ویرایش‌شده است. پس نتیجه برای تشخیص یا تصمیم‌های مهم کافی نیست.

برای تصویر کامل‌تر، می‌شود این مقیاس را کنار ابزارهای دیگر گذاشت: مقیاس عزت بدن برای نوجوانان و بزرگسالان (Body Esteem Scale for Adolescents and Adults) از مندلسون و همکاران (۲۰۰۱) که ظاهر، وزن و نگاه دیگران را جدا می‌سنجد؛ مقیاس عزت‌نفس روزنبرگ؛ آزمون نگرش‌های خوردن (EAT-26) برای غربالگری نگرانی‌های خوردن؛ و نسخهٔ کودکان همین مقیاس (BAS-2C) برای خواهر و برادرهای کوچک‌تر.

پایایی بازآزمایی این مقیاس در فاصلهٔ سه هفته خوب بوده است. اگر نوجوان در برنامه‌ای برای تقویت تصویر مثبت بدن شرکت می‌کند، پر کردن دوباره پس از دو تا سه ماه می‌تواند تغییر را نشان دهد. در حالت عادی، هر شش ماه یک بار کافی است. به جهت تغییر نگاه کنید، نه به یکی دو نمره بالا و پایین.

در خانواده‌های ایرانی، اظهار نظر دربارهٔ ظاهر و وزن بچه‌ها در مهمانی‌ها و حتی در خانه رایج است و مقایسه با بچه‌های فامیل کم نیست؛ این حرف‌ها حتی با نیت محبت، بر رابطهٔ نوجوان با بدنش اثر می‌گذارند. معیارهای پوشش و حضور در جمع هم ممکن است برای دختران و پسران متفاوت باشد. حریم خصوصی نوجوان بسیار مهم است: جواب‌ها به او تعلق دارد، والدین و مدرسه نباید بدون رضایتش آن‌ها را ببینند و نتیجه نباید در جمع خانواده یا کلاس مطرح شود.

این نتیجه تشخیص نیست و جای ارزیابی روان‌شناس، روان‌پزشک یا پزشک را نمی‌گیرد. اگر نوجوان وعده‌های غذا را حذف می‌کند، کاهش یا افزایش وزن ناگهانی دارد، ورزش را تا حد آسیب پیش می‌برد یا غم و ناامیدی زیادی دارد، با پزشک یا روان‌شناس کودک و نوجوان مشورت کنید. خط مشاورهٔ بهزیستی ۱۴۸۰ در دسترس است و در صورت خطر یا فکر آسیب به خود، با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.