پرسشنامهٔ مقابله در موقعیت‌های گوناگون (CASQ)

پرسشنامهٔ مقابله در موقعیت‌های گوناگون (CASQ) را اینگه زایفگه‌کرنکه، روان‌شناس رشد آلمانی، ساخته و در سال ۱۹۹۵ در کتاب «استرس، مقابله و رابطه‌ها در نوجوانی» معرفی کرده است. این ابزار در پژوهش‌هایی با هزاران نوجوان در ۱۸ کشور، از اروپا تا آسیا و آفریقا، به کار رفته است. نسخهٔ رسمی آلمانی و دفترچهٔ آن در آرشیو آزاد آزمون‌های مؤسسهٔ لایبنیتس (ZPID) با مجوز آزاد منتشر شده است.

بیست راهبرد این پرسشنامه در سه سبک مقابله دسته‌بندی می‌شوند. مقابلهٔ فعال یعنی دست به کار شدن و کمک گرفتن از دیگران. مقابلهٔ درونی یعنی فکر کردن به مشکل و سنجیدن راه‌حل‌ها. کناره‌گیری یعنی دوری از مشکل، پنهان کردن آن یا تخلیهٔ هیجان. زایفگه‌کرنکه دو سبک اول را رویکردی و کارآمد دانسته و سبک سوم را اجتنابی و کم‌کارآمدتر.

نوجوانی دوره‌ای پر از تغییر است. فشار درس و کنکور، اختلاف نظر با پدر و مادر، دوستی‌ها و دلخوری‌ها، نگرانی دربارهٔ ظاهر و توانایی‌ها، و پرسش‌های بزرگ دربارهٔ آینده، همه بخشی از زندگی روزانهٔ نوجوانان‌اند. آنچه نوجوان در برابر این مشکلات انجام می‌دهد، یعنی شیوهٔ مقابلهٔ او، روی حال امروز و آینده‌اش اثر زیادی دارد. این پرسشنامه به جای یک پرسش کلی، مقابله را جداگانه در هشت حوزهٔ واقعی زندگی نوجوان می‌سنجد و تصویری دقیق‌تر به دست می‌دهد.

هدف این پرسشنامه برچسب زدن نیست. می‌خواهد به نوجوان، خانواده و مشاور نشان دهد نوجوان در کدام حوزه‌ها فعالانه با مشکلات روبه‌رو می‌شود و در کدام حوزه‌ها بیشتر کنار می‌کشد، تا بتوان در همان حوزه‌ها حمایت بیشتری فراهم کرد. همچنین خود نوجوان، با دیدن جدول راهبردها، متوجه می‌شود که در برابر مشکلات راه‌های گوناگونی وجود دارد و می‌تواند آگاهانه‌تر انتخاب کند. پژوهشگران هم از این ابزار برای مقایسهٔ نوجوانان در فرهنگ‌ها و سنین مختلف و برای سنجیدن اثر برنامه‌های پیشگیری استفاده می‌کنند.

فرم اصلی یک جدول است: ۲۰ راهبرد در ۸ حوزه. در این نسخه، هر خانهٔ جدول یک پرسش بله/نه است، پس ۱۶۰ پرسش دارد. مقابلهٔ فعال ۷ راهبرد دارد (۱، ۲، ۳، ۶، ۱۵، ۱۸ و ۱۹) و نمره‌اش از ۰ تا ۵۶ است. مقابلهٔ درونی ۶ راهبرد دارد (۵، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۳ و ۱۴) و نمره‌اش از ۰ تا ۴۸ است. کناره‌گیری ۷ راهبرد دارد (۴، ۷، ۸، ۱۲، ۱۶، ۱۷ و ۲۰) و نمره‌اش از ۰ تا ۵۶ است. سازنده نمره را به شکل میانگین بین ۰ و ۱ گزارش می‌کند که از تقسیم جمع بر تعداد خانه‌ها به دست می‌آید. نمرهٔ کل وجود ندارد.

نوجوانان و جوانان ۱۲ تا ۱۹ ساله. سازنده این ابزار را برای نوجوانان و جوانان ساخته است. برای جوانانی که دیگر به مدرسه نمی‌روند، می‌توان حوزهٔ «مدرسه» را «دانشگاه یا کار» در نظر گرفت، همان‌طور که در پژوهش‌های سازنده انجام شده است. نوجوانان ۱۲ و ۱۳ ساله ممکن است برای برخی حوزه‌ها، مانند انتخاب شغل یا رابطه با جنس مخالف، تجربهٔ کمتری داشته باشند؛ در این حالت از آن‌ها بخواهید بگویند اگر چنین مشکلی پیش بیاید، معمولاً چه می‌کنند.

۱۶۰ سؤال را به ترتیب می‌خوانید و جواب می‌دهید. گزینه‌ها: «نه» و «بله». جواب درست و غلطی در کار نیست؛ نزدیک‌ترین گزینه به تجربهٔ واقعی کافی است. بخش‌ها ممکن است پشت سر هم بیایند؛ لازم نیست خودتان حساب کنید هر جمله مال کدام نمره است.

سه نمره را کنار هم بخوانید. در پژوهش‌های منتشرشده، مقابلهٔ فعال با عزت نفس بیشتر و گرمی والدین، و کناره‌گیری با مشکلات هیجانی و رفتاری بیشتر همراه بوده است. اما نمرهٔ هر سبک را با الگوی حوزه‌ها هم ببینید: ممکن است نوجوان در مدرسه بسیار فعال باشد و در رابطه با پدر و مادر کنار بکشد. همچنین تعداد بله‌ها به این هم بستگی دارد که نوجوان در هر حوزه چقدر مشکل دارد؛ کسی که در حوزه‌ای مشکلی ندارد، ممکن است کمتر بله بزند. به همین دلیل، نگاه کردن به جدول حوزه‌ها، یعنی اینکه هر سبک در کدام حوزه‌ها بیشتر دیده می‌شود، اغلب از خود سه عدد روشنگرتر است.

می‌خواهیم بدانیم وقتی در هشت حوزهٔ زندگی‌تان مشکلی پیش می‌آید، معمولاً چه می‌کنید. این هشت حوزه عبارت‌اند از: مدرسه، پدر و مادر، هم‌سالان، اوقات فراغت، رابطه با جنس مخالف، خودتان، انتخاب شغل و رشته، و آینده. برای هر حوزه، بیست کار مختلف را می‌بینید. برای هر کار بگویید وقتی در آن حوزه مشکلی دارید، معمولاً آن کار را می‌کنید یا نه: «بله» یا «نه».

اول هر بیست کار را برای حوزهٔ «مدرسه» جواب بدهید، بعد برای «پدر و مادر» و همین‌طور تا «آینده». ممکن است در یک حوزه چند کار را انجام بدهید؛ هر چند تا که درست است، بله بزنید. جواب درست یا غلط وجود ندارد و هر کس راه خودش را دارد.

حدود پانزده دقیقه کافی است، به شرطی که از اول تا آخر در یک حال بمانید و صفحه را نصفه‌کاره رها نکنید.

دفترچهٔ رسمی می‌گوید این پرسشنامه هنجار ندارد و فقط میانگین‌هایی از پژوهش‌ها به‌عنوان مرجع آمده است. سطح‌های این نسخه بر پایهٔ سهم خانه‌های علامت‌خورده تعیین شده‌اند و هنجار ایرانی منتشر نشده است. چون فرم اصلی جدول است، اجرای آن به شکل ۱۶۰ پرسش ممکن است کمی طولانی به نظر برسد. در برخی پژوهش‌ها ساختار دوعاملی هم گزارش شده است. همچنین در جدول نمره‌های مرجعی که در دفترچه آمده، راهبرد «آماده شدن برای بدترین حالت» زیر مقابلهٔ درونی فهرست شده است، در حالی که در فهرست رسمی گویه‌ها زیر کناره‌گیری قرار دارد. این نسخه از فهرست رسمی گویه‌ها پیروی می‌کند.

نتیجهٔ این پرسشنامه تصویری از سبک‌های مقابلهٔ نوجوان در حوزه‌های مختلف است و جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد. اگر نوجوان نشانه‌های ناراحتی شدید، فکر آسیب به خود، مصرف مواد یا افت جدی در کارکرد روزانه دارد، با روان‌شناس یا مشاور مشورت کنید.

فعال و درونی زیاد همراه با کناره‌گیری کم، الگویی سازنده است. فعال کم همراه با کناره‌گیری زیاد، نشان می‌دهد نوجوان بیشتر از مشکلات دور می‌شود. درونی زیاد همراه با فعال کم، یعنی نوجوان زیاد فکر می‌کند اما کمتر دست به کار می‌شود یا کمک می‌گیرد. بسیاری از نوجوانان از هر سه سبک استفاده می‌کنند و این طبیعی است. آنچه اهمیت دارد، این است که در کنار کناره‌گیری، راه‌های فعال و درونی هم در جعبه‌ابزار نوجوان باشد و در حوزه‌های مهم زندگی‌اش به کار رود.

سبک مقابله در نوجوانی تغییر می‌کند؛ پژوهش‌های سازنده نشان داده‌اند نوجوانان بزرگ‌تر در هر سه سبک نمرهٔ بیشتری دارند. اگر نوجوان در کارگاه یا دوره‌ای برای مهارت‌های مقابله شرکت می‌کند، یک بار پیش از شروع و یک بار پس از پایان آن پاسخ دهد تا تغییر دیده شود. در شرایط عادی، تکرار سالی یک بار کافی است تا تغییرات رشدی دیده شود.

چند راهبرد این پرسشنامه در بافت ایرانی معنای خاصی دارند. موتورسواری و رقص در راهبرد هشتم، نمونه‌هایی از فرهنگ آلمان‌اند؛ مهم، تخلیهٔ هیجان با فعالیت پرشور است. راهبرد هفدهم، فراموش کردن مشکل با الکل یا مواد، به خاطر وفاداری به منبع حفظ شده است؛ ممکن است نوجوانان ایرانی آن را کمتر گزارش کنند. «انتخاب شغل» در ایران بیشتر با انتخاب رشته و کنکور گره خورده است.