پرسشنامه ارتباط سرپرست–زیردست (SSQ)

عنوان این صفحه «پرسشنامه ارتباط سرپرست–زیردست (SSQ)» است، ولی جمله‌هایی که می‌خوانید سیاههٔ ارتباط میان‌فردی میلارد بینونو هستند. این دو یکی نیستند و از همین‌جا روشن می‌گوییم تا نمره را جای دیگری نبرید.

شاید اخیراً کسی وسط حرف‌تان آمده باشد، یا خودتان فرض کرده باشید که طرف منظورتان را می‌داند. بینونو همین عادت‌ها را مهارتی آموختنی می‌دانست و سیاهه را برای خودشناسی، مشاوره و آموزش گفت‌وگو ساخت. در پایان یک جمع از ۰ تا ۱۲۰ می‌بینید. هرچه جمع بالاتر باشد، در چارچوب همین ابزار مهارت ارتباطی بیشتری گزارش کرده‌اید. این عدد نمرهٔ اخلاق یا شایستگی مدیریتی نیست؛ آینه‌ای برای عادت حرف زدنتان است.

سیاههٔ ارتباط میان‌فردی را میلارد بینونو در سال ۱۹۷۱ در مجلهٔ Journal of Communication، جلد ۲۱، شمارهٔ ۴، صفحات ۳۸۱ تا ۳۸۸ منتشر کرد. او ارتباط میان‌فردی را مجموعه‌ای از مهارت‌های آموختنی توصیف کرد. مخاطب پرسش‌ها شیوهٔ حرف زدن شما با دیگران به‌جز اعضای خانواده است: روشن گفتن، پرسیدن وقتی منظور مبهم است، جا دادن به تمام شدن حرف طرف مقابل، و فرض نکردن اینکه دیگران خودبه‌خود منظورتان را می‌دانند.

در متن همان منبع، پایایی دونیمه‌سازی حدود ۰٫۸۶ تا ۰٫۹۳ گزارش شده است. رقم تازه‌ای برای این نسخهٔ فارسی ساخته نشده است. کارت صفحه از تعامل سلسله‌مراتبی حرف می‌زند؛ این نام با چهل گویه یکی نیست. از نتیجه برای فهم عادت گفت‌وگو استفاده کنید، نه برای قضاوت دربارهٔ رابطه‌ای که در جمله‌ها نیامده است.

هدف، دیدن سطح مهارت ارتباط میان‌فردی در گفت‌وگوهای بیرون از خانه است.

• روشن حرف زدن، طوری که منظورتان همان‌طور که می‌خواهید به طرف برسد
• پرسیدن وقتی سؤال یا منظور دیگری مبهم است
• جا دادن به حرف دیگران، به‌جای قطع کردن یا گذاشتن کلمه در دهانشان
• کمتر فرض کردن اینکه طرف مقابل بی‌توضیح، منظورتان را می‌داند

نمرهٔ بالاتر مهارت ارتباطی بیشتر را نشان می‌دهد. سه سطح روی جمع ۰ تا ۱۲۰ نشسته است: مهارت ارتباط میان‌فردی پایین از ۰ تا ۵۹، متوسط از ۶۰ تا ۸۹، و بالا از ۹۰ تا ۱۲۰. این عنوان‌ها برچسب شخصیت نیستند و جای مشاهدهٔ یک گفت‌وگوی واقعی را نمی‌گیرند.

چهل گویه در یک نمره به نام «مهارت ارتباط میان‌فردی» جمع می‌شوند و دامنهٔ ممکن ۰ تا ۱۲۰ است. گزینه‌های همین صفحه سه تاست: «بله (معمولاً)» برابر ۳، «گاهی» برابر ۲، و «نه (به‌ندرت)» برابر ۰.

کلید منتشرشدهٔ بینونو به جهت هر گویه وابسته است و اینجا فقط نقل می‌شود. برای گویه‌ای که در جهت مهارت نوشته شده، بله ۳، گاهی ۲ و نه ۰ است. برای گویه‌ای که خلاف جهت مهارت نوشته شده، بله ۰، گاهی ۱ و نه ۳ است. شمارهٔ گویه‌های منفی در این صفحه نیامده و آن را حدس نمی‌زنیم؛ برای «گاهی» هم عدد تازه‌ای نمی‌سازیم.

نمره‌ای که می‌بینید با جمع گزینه‌های همین صفحه خوانده می‌شود و نمرهٔ بالاتر یعنی مهارت ارتباطی بیشتر. سطح پایین ۰ تا ۵۹، سطح متوسط ۶۰ تا ۸۹ و سطح بالا ۹۰ تا ۱۲۰ است.

اگر می‌خواهید عادت گفت‌وگوی خود را با دیگران، بیرون از خانواده، مرور کنید، این سیاهه به دردتان می‌خورد: دانشجو، کارمند، مدیر، مشاور، یا کسی که در دورهٔ مهارت ارتباطی است. برای سنجش اختصاصی رابطهٔ یک سرپرست با زیردستش ساخته نشده، هرچند عنوان صفحه چنین انتظاری می‌سازد. اگر پرسش‌تان دقیقاً همان رابطهٔ سلسله‌مراتبی است، این جمع را فقط سرنخ کلی بدانید و ابزار جداگانه بخواهید.

در سازمان می‌شود از این سیاهه پیش از کارگاه ارتباط، در مربیگری داوطلبانه، یا برای مرور عادت‌های جلسه استفاده کرد. خروجی مناسب، حرف زدن دربارهٔ یک رفتار مشخص است، مثل قطع کردن حرف یا حدس زدن نیت دیگران، نه رتبه‌بندی کارکنان.

اگر واحدی تصویر گروهی بخواهد، فقط میانگین بی‌نام و با رضایت آزاد معنا دارد. نمرهٔ یک نفر نباید به مدیر مستقیم برسد. عنوان صفحه ممکن است ابزار را سنجش رابطهٔ سرپرست و زیردست نشان دهد؛ متن گویه‌ها این کار را نمی‌کند. برای حمایت سرپرست یا تعارض نقش، سنجهٔ جدا لازم است. از این جمع برای تنبیه، ارتقا یا کنار گذاشتن کسی استفاده نکنید.

جمع را روی ۰ تا ۱۲۰ بگذارید. بازهٔ ۰ تا ۵۹ عنوان «مهارت ارتباط میان‌فردی پایین» دارد: در خودگزارشی، روشن حرف زدن، پرسیدن منظور مبهم، و جا دادن به حرف دیگران کمتر همیشگی است. بازهٔ ۶۰ تا ۸۹ سطح متوسط است؛ بعضی عادت‌ها همراه‌تان هستند و بعضی هنوز ناپایدارند. بازهٔ ۹۰ تا ۱۲۰ سطح بالاست و یعنی در همین سیاهه مهارت ارتباطی بیشتری گزارش کرده‌اید.

نمرهٔ بالاتر یعنی مهارت بیشتر در چارچوب این ابزار. یک گفت‌وگوی سخت با مدیر ممکن است هنوز برایتان دشوار باشد، چون این سیاهه آن رابطهٔ خاص را جدا نکرده است. دو جمله‌ای را که برایتان ناآشناتر بود انتخاب کنید و یک هفته فقط همان رفتار را تمرین کنید. اگر برداشت همکارتان با نمره‌تان فرق دارد، حرف او دادهٔ تکمیلی است، نه خطای شما.

این جمع تشخیص روان‌شناختی، آزمون استخدام، یا سنجش رابطه با یک مدیر خاص نیست. عنوان صفحه با محتوای سیاهه یکی نیست و اگر به امید پرسشنامهٔ سرپرست–زیردست آمده‌اید، همین محدودیت را جدی بگیرید. فهرست گویه‌های منفی خالی است؛ پس نمی‌گوییم کدام سؤال خلاف جهت مهارت است و کلید منتشرشده را فقط توضیح می‌دهیم.

پایایی دونیمه‌سازی حدود ۰٫۸۶ تا ۰٫۹۳ در منبع اصلی آمده و پایایی تازه‌ای برای نسخهٔ فارسی گزارش نمی‌کنیم. خودگزارشی به حال امروز و میل به جواب پسندیده حساس است. هنجار ایرانی منتشرشده‌ای در متن منبع این صفحه نیامده است.

این سیاهه عادت گفت‌وگو را می‌سنجد و جای سنجه‌های بافت سازمان را نمی‌گیرد. اگر سؤال‌تان حمایت سرپرست است، مقیاس حمایت شغلی سرپرست گرینهاوس، پاراسورامان و ورملی را کنارش بگذارید. برای فشار نقش، مقیاس تعارض و ابهام نقش ریزو تصویر دیگری می‌دهد. پرسشنامهٔ تقاضا-کنترل-حمایت سوئدی نشان می‌دهد فضا چقدر جا برای حرف زدن می‌گذارد. این جمع‌ها را با هم یکی نکنید.

در منبع این صفحه فاصلهٔ استاندارد تکرار نیامده است. مهارت گفت‌وگو ظرف چند روز عوض نمی‌شود و تکرار در همان هفته بیشتر حافظهٔ پاسخ قبلی را می‌سنجد. اگر تمرین مشخصی را شروع کرده‌اید، حدود شش تا هشت هفته بعد زمان معقولی برای دیدن تغییر است. بدون تمرین تازه، یک بار در فصل کافی است. تاریخ را کنار نمره بنویسید تا دو جمع را بی‌زمینه مقایسه نکنید.

در بسیاری از جمع‌های ایرانی، تعارف، حفظ حرمت بزرگ‌تر و کم‌حرفی در برابر بالادست پسندیده است. سیاههٔ بینونو در بافت دیگری نوشته شده و رک گفتن را با همان بار فرهنگی نمی‌سنجد. پایین آمدن نمره گاهی از ادب موقعیتی است. رابطه با خانواده عمداً بیرون از مخاطب ابزار است؛ نتیجه را به خانه تعمیم ندهید.

پاسخ‌ها محرمانه است. نمره را برای مقایسهٔ همکارها در جمع، یا فرستادن به مدیر به‌عنوان سند ارزیابی، به کار نبرید. گزارش گروهی فقط بی‌نام، داوطلبانه، و در جمعی که فرد از روی جواب شناخته نشود معنا دارد.

این متن برای آشنایی و خودشناسی است. تشخیص بالینی نیست و مبنای استخدام، ارتقا یا اقدام انضباطی قرار نمی‌گیرد. عنوان صفحه با سیاههٔ بینونو یکی نیست و نمره فقط در چارچوب همان چهل گویه و دامنهٔ ۰ تا ۱۲۰ معنا دارد. کلید منتشرشده توضیح داده شد، ولی شمارهٔ گویه‌های منفی در این صفحه مشخص نیست و ساخته نشده است.

اگر گفت‌وگو در محل کار به فضای ناایمن یا فشار مختل‌کننده رسیده، با فرد مورد اعتماد، متخصص، یا مرجع رسمی سازمان صحبت کنید. کارفرما این نتیجه را نمی‌بیند، مگر خودتان بخواهید نشانش دهید.